काम समजणे आणि ते पूर्ण करणे या वेगळ्या गोष्टी आहेत
कामाचा आशय समजला आणि समस्या व उपाय सांगता आले, तरी पुढचे टप्पे बाकी असतात: उद्दिष्ट लक्षात ठेवणे, पुढची कृती निवडणे, बदललेल्या अटी लक्षात घेणे, विचारांना प्रत्यक्ष कामाचे रूप देणे आणि चुका तपासून काम सादर करणे.
बैठकीत उपाय लगेच सांगता येतो, पण टेबलापाशी परतल्यावर कागदपत्रे उघडण्याचीही सुरुवात होत नाही. कल्पना तयार असते, पण ती सांगितलेल्या मजकुरात किंवा तक्त्यात मांडायला वेळ लागतो. आशय पूर्ण झालेला असतो, पण तपासणी संपत नसल्याने काम सादर होत नाही. अशा वेळी पाहायचे ते समजल्यानंतर नेमक्या कोणत्या टप्प्यावर काम थांबते हे.
काम अडणारे टप्पे
“काम संथ होते” एवढ्यावर न थांबता, आकलनानंतरचे टप्पे वेगळे पाहा.
| अडणारा टप्पा | तो कसा दिसतो |
|---|---|
| सुरुवात | काय करायचे आणि उत्तर काय हे माहीत असूनही पहिली कृती सुरू होत नाही |
| उद्दिष्ट टिकवणे व बदललेल्या अटी लक्षात घेणे | एकेक गोष्ट करता येते, पण अनेक अटींपैकी काही मध्येच विसरल्या जातात |
| काम बदलणे व पुन्हा सुरू करणे | व्यत्ययानंतर काय ठरले होते हे पुन्हा वाचून आठवावे लागते |
| प्रत्यक्ष मांडणी | मनात आराखडा पटकन तयार होतो, पण मजकूर, तक्ता किंवा ठरावीक स्वरूपात तो उतरवायला वेळ लागतो |
| तपासणी | त्याच जागा पुन्हा पुन्हा तपासल्या जातात; तपासणी संपत नाही |
| पूर्ण करणे व सादर करणे | आशय तयार असतो, पण पूर्ण झाले असे कधी मानायचे हे न ठरल्याने तो सादर होत नाही |
फक्त सुरुवातीलाच अडणाऱ्या व्यक्तीला आणि सुरू केल्यानंतर नोंदी किंवा तपासणीला वेळ लागणाऱ्या व्यक्तीला बदलावे लागणारे टप्पे वेगळे असतात. जिथे वेळ जास्त जातो आणि काम पुन्हा करावे लागते, तो अडथळा प्रथम दूर करायचा असतो.
संज्ञानात्मक क्षमतांमधील फरक वेगवेगळ्या टप्प्यांवर दिसतात
संज्ञानात्मक प्रोफाइलमध्ये भाषिक आकलन किंवा प्रवाही तर्कशक्ती चांगली असल्यास स्पष्टीकरणाचा अर्थ, समस्येची रचना आणि उपाय पटकन समजण्यास मदत होते. पण ते उत्तर लक्षात ठेवून अनेक अटी हाताळताना कार्यरत स्मृतीवर, तर तुलना करणे, माहिती दुसरीकडे उतरवणे आणि नोंदी करत राहणे यात प्रक्रिया गतीवर भार वाढतो.
उदाहरणार्थ, बैठकीत दिशा ठरल्यावरही ठरलेल्या आणि बाकी राहिलेल्या गोष्टी वेगळ्या कराव्या लागतात. जबाबदार व्यक्ती, मुदत आणि सादरीकरणाचे स्वरूप लक्षात ठेवून नोंदी कराव्या लागतात आणि आकडे व लेखन तपासावे लागते. पटकन समजणे आणि ही संपूर्ण प्रक्रिया पटकन करणे या वेगळ्या गोष्टी आहेत.
संज्ञानात्मक गुण हे काम संथ होण्याच्या कारणाला नाव देण्यासाठी नसतात. प्रत्यक्ष अडलेल्या टप्प्यांशी त्यांची तुलना केल्यावर कोणत्या प्रक्रियेवर भार पडतो हे समजण्यास मदत होते.
बलस्थानांनी भरपाई केल्यास अचूकता टिकते, पण वेळ लागू शकतो
आपण नेहमी चांगल्या क्षमतांचा वापर करून जास्त भार पडणाऱ्या टप्प्यांत भरपाई करत असतो.
- छोट्या अटींचे अर्थपूर्ण गट करणे
- आकृत्या किंवा मांडणीला नावे देऊन क्रम शब्दांत लावणे
- मनात पायऱ्या म्हणत आपण कुठपर्यंत आलो आहोत हे लक्षात ठेवणे
- आधीचे काम नमुना म्हणून वापरून, नव्या कामात काय वेगळे आहे तेवढाच विचार करणे
नेहमीचा अहवाल असेल तर तपशील “बेरीज करणे, तपासणे, सादर करणे” अशा परिचित गटांत हाताळता येतात. पण नवे काम करताना प्रत्येक तपशील वेगळा हाताळावा लागल्याने विसरणे आणि पुन्हा वाचणे वाढते. शब्दांत मांडणे आणि अर्थ लावणे यामुळे अचूकता टिकते, पण या रूपांतरालाही वेळ लागतो.
वेळेची मर्यादा कडक असेल तर शब्दांत मांडणे, अर्थ लावणे, पायऱ्या लावणे आणि तपासणे यासाठी वेळ मिळत नाही. व्यत्यय आल्यास मूळ कामाचे उद्दिष्ट, झालेला भाग आणि पुढची कृती पुन्हा आठवण्याचे कामही वाढते. शांत जागी काम होते, पण त्वरित उत्तर देताना किंवा एकाच वेळी अनेक गोष्टी करताना अडते, तेव्हा नेहमीची भरपाई वापरण्यासाठी वेळ मिळतो का, हा फरक महत्त्वाचा असतो.
मनात केल्या जाणाऱ्या भरपाईला कामाच्या पद्धतीचा भाग बनवा
उपयोगी ठरलेल्या भरपाईच्या पद्धती व्यस्त दिवशीही वापरता येतील अशा स्वरूपात आणा.
| अडणारा टप्पा | कामात समाविष्ट करायची पद्धत |
|---|---|
| सुरुवात | ठरलेल्या सुरुवातीच्या वेळेला फाइल उघडणे किंवा शीर्षके लिहिणे अशी पहिली कृती जोडा |
| उद्दिष्ट टिकवणे | उद्देश, अटी आणि सादरीकरणाचे स्वरूप एका पानावर ठेवा; पूर्ण झालेल्या अटींवर खूण करा |
| काम बदलणे व पुन्हा सुरू करणे | थांबण्यापूर्वी “इथपर्यंत झाले; पुढे हे करायचे” अशी नोंद ठेवा |
| प्रत्यक्ष मांडणी | आशय तयार करणे, स्वरूप लावणे आणि तपासणी वेगळी करा; आराखडा आणि नमुने आधी तयार ठेवा |
| पुनरावृत्तीची कामे | माहिती उतरवणे, नावे देणे, स्वरूप लावणे आणि ठरावीक नोंदी यांसाठी सूत्रे, तयार मजकूर किंवा स्वयंचलन वापरा |
| तपासणी व पूर्ण करणे | काय तपासायचे, किती वेळा तपासायचे आणि कोणत्या स्थितीत काम सादर करायचे हे आधी ठरवा |
दरवेळी मनात आठवून पुन्हा रचना करण्याचे काम कमी झाले की वेळ, चुका आणि फेरकाम एकत्र कमी होतात आणि काम अधिक स्थिरपणे होते.
BrainTypeIQ मध्ये एकूण IQ सोबत 5 क्षेत्रे पाहता येतात. त्यांची प्रत्यक्ष अडलेल्या टप्प्यांशी तुलना करून कोणत्या क्षमतेवर भार पडतो याचा विचार करता येतो. निकाल कोणत्या क्रमाने पाहायचा हे BrainTypeIQ अहवाल कसा वाचावा यात स्पष्ट केले आहे.