ADHD असलेल्या सर्व प्रौढांचा PSI कमी नसतो
ADHD असल्यामुळे प्रक्रिया गती निर्देशांक (PSI) कमी असेलच असे नाही. 2024 च्या WAIS-IV आणि WISC-V मेटा-विश्लेषणात ADHD असलेल्या प्रौढांचा PSI 96.2 होता आणि मानक सरासरी 100 च्या तुलनेत लक्षणीय फरक सिद्ध झाला नाही. प्रौढांमध्ये सातत्याने दिसलेला कल PSI कमी असण्याचा नव्हे, तर WMI किंचित कमी असण्याचा होता.
एखाद्या व्यक्तीचा PSI कमी असल्यास तो इतर क्षमता आणि दैनंदिन अडचणींशी जोडून पाहणे महत्त्वाचे आहे. पण ADHD मुळे काम संथ होते तेव्हा त्याचे कारण फक्त मूलभूत प्रक्रिया गती आहे असे गृहीत धरू नये. एकूण कल ADHD चे संज्ञानात्मक प्रोफाइल यात दिले आहेत.
थांबणे, पुन्हा सुरू करणे आणि फेरकाम यांमुळे वेळ वाढतो
ADHD मध्ये एकाच कामातील प्रतिसादवेळ बदलत राहणे आणि कधीकधी खूप उशीर होणे हे सरासरी प्रतिसाद संथ असण्यापेक्षा अधिक स्पष्टपणे दिसते.
प्रतिसादवेळेच्या वितरणावरील 51 अभ्यासांच्या मेटा-विश्लेषणात वितरणाच्या मध्यवर्ती भागातील फरक जवळपास 0 होता; चढउतार आणि फार उशिरा मिळणाऱ्या प्रतिसादांतील फरक अधिक मोठे होते.
नोंदी आणि निर्णय वेगाने होत असले, तरी लक्ष तुटल्यामुळे काम थांबते, कुठपर्यंत झाले ते हरवल्यामुळे पुन्हा वाचावे लागते, व्यत्ययानंतर निर्णयाचे निकष पुन्हा आठवावे लागतात किंवा घाईतील चुका दुरुस्त कराव्या लागतात. हे सर्व वेळ वाढवते.
एकूण वेळ = प्रत्यक्ष काम + मध्ये थांबणे + पुन्हा सुरू करणे + दुरुस्ती + तपासणी
म्हणून एकूण वेळ कोणत्या टप्प्यामुळे वाढतो हे वेगळे पाहणे महत्त्वाचे आहे.
WAIS चा PSI फक्त कामाचा वेग मोजत नाही
WAIS-IV India मध्ये PSI च्या मुख्य उपचाचण्या संकेतन (Coding) आणि चिन्हशोध (Symbol Search) आहेत. WAIS-IV च्या आंतरराष्ट्रीय आवृत्त्यांमध्ये चित्रे शोधून खोडणे (Cancellation) ही पूरक उपचाचणीही आहे.
| उपचाचणी | करायचे काम | वेगाबरोबर लागणाऱ्या प्रक्रिया |
|---|---|---|
| संकेतन | अंक व चिन्ह यांची जोडी पाहून चिन्ह लिहिणे | जोड्या पुन्हा पाहणे, नजर हलवणे आणि लिहिणे |
| चिन्हशोध | नमुन्यातील चिन्ह आहे का हे शोधून ठरवणे | लक्ष्य लक्षात ठेवणे, दृश्य शोध आणि फरक ओळखणे |
| चित्रे शोधून खोडणे | ठरलेली लक्ष्ये शोधून खूण करणे | निवडक लक्ष आणि शोध कुठपर्यंत झाला हे टिकवणे |
PSI म्हणजे “विचार किती पटकन होतो” याचे निव्वळ माप नाही. प्रक्रिया गती यासोबत लक्ष, दृश्य शोध, नियम लक्षात ठेवणे, हाताच्या हालचाली आणि वेग व अचूकतेचा समतोल यांचा त्यात सहभाग असतो. उपचाचण्यांतील फरक आणि रोजच्या कामातील अडचणी यांची तुलना केल्यास भार कुठे पडतो हे समजते.
वेग वाढवण्यापेक्षा कमी थांबावे लागेल आणि सहज परतता येईल अशी पद्धत करा
काम संथ होण्यात थांबणे, पुन्हा सुरुवात करणे आणि फेरकाम यांचा वाटा मोठा असेल, तर हे टप्पे कमी करणे उपयोगी ठरते.
| लक्ष द्यायची बाब | कामाच्या पद्धतीतील बदल |
|---|---|
| सध्याची स्थिती लक्षात ठेवणे | झालेला भाग, बाकी काम आणि पुढची कृती नजरेसमोर ठेवा |
| व्यत्यय आणि पुन्हा सुरुवात | सूचना एकत्र पाहा, ठरावीक टप्प्यावरच काम बदला आणि परतल्यावर नेमके काय करायचे ते लिहा |
| वारंवार होणारी कामे | नोंदींचा क्रम, फाइलची नावे, नमुने आणि तपासणीचा क्रम निश्चित करा |
| पूर्ण करण्याचे छोटे भाग | “तीन शीर्षके लिहिणे” किंवा “10 नोंदी करणे” असे छोटे भाग आणि त्यांचे पूर्णत्वाचे निकष ठरवा |
यामुळे एकूण वेळ कमी होतो आणि काम अधिक स्थिरपणे होते. सुरुवात, तपासणी आणि सादरीकरण यांत अडणारे टप्पे समजते, तरी काम का पुढे सरकत नाही? यात दिले आहेत. PSI कमी असताना कामात कोणते बदल करता येतात हे प्रक्रिया गती कमी असण्याची वैशिष्ट्ये यात स्पष्ट केले आहे.