ADHD मध्ये कार्यरत स्मृती कमी असण्याचा कल दिसतो
ADHD असलेल्या मुलांच्या आणि प्रौढांच्या गटांत कार्यरत स्मृती कमी असण्याचा कल दिसतो. ही पुढील प्रक्रियेसाठी लागणारी माहिती तात्पुरती लक्षात ठेवण्याची क्षमता आहे.
WAIS आणि WISC च्या कार्यरत स्मृती निर्देशांकातील (WMI) फरक लहान असतो आणि गटाची सरासरी सरासरीच्या पट्ट्यात येते. एखाद्या व्यक्तीचा WMI सरासरी किंवा त्यापेक्षा जास्त असूनही ADHD शी संबंधित अडचणी असू शकतात. गुणांचा एकूण कल ADHD चे संज्ञानात्मक प्रोफाइल यात दिला आहे.
येथे मुद्दा शिकलेले ज्ञान पुसले जाण्याचा नसून, आत्ता वापरायची माहिती पुढच्या कृतीपर्यंत टिकवून ठेवण्याचा आहे.
लक्ष विचलित झाल्यावर उद्दिष्ट, झालेला भाग आणि पुढची कृती हरवू शकते
काम करताना “हे का करतो आहे”, “कुठपर्यंत झाले” आणि “पुढे काय करायचे” हे लक्षात ठेवावे लागते. फोनवरील सूचना, आवाज, दुसरे काम किंवा मनात आलेला विचार यांमुळे लक्ष वळले की मूळ कामाची ही स्थिती टिकवण्याची प्रक्रिया खंडित होऊ शकते. परतल्यावर ती आठवत नसल्यास पुन्हा वाचून कामाचा धागा जोडावा लागतो.
अशा वेळी फक्त लक्ष दुसरीकडे गेलेला वेळ नव्हे, तर पुन्हा काम सुरू करण्यासाठी लागणारा वेळही वाढतो. छोटासा संदेश पाठवल्यानंतर तोच भाग वारंवार वाचावा लागणे किंवा दुसरी टॅब उघडल्यानंतर मूळ कामाकडे न परतणे असे घडू शकते.
ADHD मधील विसरणे हे कोणती माहिती कधी हरवते यानुसार तीन प्रकारांत पाहता येते.
| विसरली जाणारी माहिती | अडचण येणारा प्रसंग | काय घडते |
|---|---|---|
| नुकतीच ऐकलेली किंवा हाताळलेली माहिती | अनेक सूचना, संभाषण, मनातील गणित | पुढचा भाग ऐकताना किंवा उत्तराचा विचार करताना आधीच्या अटी लक्षात राहत नाहीत |
| मध्ये थांबलेल्या कामाचे उद्दिष्ट | सूचनांना प्रतिसाद देणे, दुसरे काम, एकाच वेळी अनेक कामे | पुन्हा सुरुवात करताना मूळ उद्दिष्ट, झालेला भाग आणि पुढची पायरी आठवत नाही |
| पुढे करायची कृती | सोबत न्यायच्या वस्तू, संपर्क, सादरीकरण, ठरलेल्या भेटी | “हे नंतर करायचे” हा हेतू योग्य वेळी व ठिकाणी आठवत नाही |
पुढे करायची कृती योग्य वेळी आठवण्याला भावी कृतीची स्मृती, म्हणजे prospective memory, म्हणतात. काय विसरले आणि कधी विसरले हे वेगळे पाहणे गरजेचे आहे; सर्व विसरणे WMI एकट्याने स्पष्ट होत नाही.
विसर पडला तरी परतता यावे म्हणून माहिती लागेल त्या ठिकाणी ठेवा
वातावरणात कामाचा धागा पुन्हा सापडेल अशी व्यवस्था करा. फक्त वेळापत्रक नव्हे, तर पुन्हा सुरुवात करण्यासाठी आवश्यक माहितीही बाहेर ठेवणे उपयोगी ठरते.
| अडचण येणारी परिस्थिती | माहिती कशी ठेवावी |
|---|---|
| तोंडी सूचना | अपेक्षित काम, अटी आणि मुदत लिहून घ्या; सूचना छोट्या भागांत विभागा |
| कामात व्यत्यय | उद्दिष्ट, झालेला भाग आणि पुढची कृती एका ओळीत लिहा |
| नंतर करायचे काम | प्रत्यक्ष कृती करता येईल त्या वेळी व ठिकाणी “कागदपत्रे पाठवा” अशी स्पष्ट आठवण द्या |
| वस्तू विसरणे | वस्तूंची जागा ठरवा आणि बाहेर पडताना त्या दिसतील अशा ठिकाणी ठेवा |
| एकाच वेळी अनेक कामे | एकाच यादीत “सध्या करत आहे”, “प्रतीक्षेत” आणि “पूर्ण” असे भाग करा |
“दरपत्रक” एवढी नोंद पुन्हा काम सुरू करण्यासाठी अपुरी असू शकते. “दरपत्रकात प्रमाण भरले आहे; पुढे दरांच्या यादीतील तिसरी ओळ उतरवायची” अशी नोंद पुढची कृती स्पष्ट करते.
खूप नोंदी किंवा अॅप वापरल्यास माहिती कुठे ठेवली हे शोधण्याचे काम वाढते. वेळापत्रक दिनदर्शिकेत, कामे एका यादीत आणि वस्तू ठरलेल्या जागी ठेवणे अशा मोजक्या पद्धती ठेवा.
माहिती बाहेर ठेवणे म्हणजे कार्यरत स्मृतीची क्षमता थेट वाढवणे नव्हे. त्याने मनात धरून ठेवायची माहिती कमी होते आणि वातावरणाच्या मदतीने कामाचा धागा पुन्हा मिळतो. प्रशिक्षणाविषयी कार्यरत स्मृती कमी असण्याची वैशिष्ट्ये, तर कामाच्या टप्प्यांतील बदलांविषयी समजते, तरी काम का पुढे सरकत नाही? यात अधिक माहिती आहे.