प्रक्रिया गती कमी असल्यास दिसणारी वैशिष्ट्ये
प्रक्रिया गती कमी असताना आशय कठीण असल्यापेक्षा, साधी तपासणी, तुलना आणि माहिती भरणे ही कामे कमी वेळेत अनेकदा करावी लागल्यामुळे विलंब होतो.
- यादीतून हवी ती नोंद शोधताना प्रत्येक वेळी वेळ जातो; अनेक ईमेल किंवा अर्ज हाताळणे संथ होते.
- PDF किंवा ईमेलमधील आकडे, तारखा आणि ID दुसरीकडे भरताना पुन्हा पुन्हा तुलना करावी लागते.
- कागदपत्रे वाचणे, बोलणे ऐकणे आणि नोंदी घेणे यांसोबत उत्तर देताना वेग जुळत नाही.
- प्रश्न सोडवण्याची पद्धत माहीत असूनही वेळेची मर्यादा असलेल्या परीक्षेत शेवटपर्यंत पोहोचता येत नाही.
- एकेक काम अचूक करता येते, पण कामांची संख्या वाढल्यावर वेग किंवा अचूकता कमी होते.
समजून घेता येणे आणि मर्यादित वेळेत मोठ्या प्रमाणात काम पूर्ण करता येणे या वेगळ्या गोष्टी आहेत. गुंतागुंतीच्या आशयावर सखोल विचार करता येत असूनही, तपासणी आणि माहिती भरण्याचे प्रमाण वाढल्यावर संपूर्ण काम संथ वाटू शकते.
WAIS-IV चा प्रक्रिया गती निर्देशांक (PSI) हाही वेळेच्या मर्यादेत चिन्हे शोधणे, नमुन्याशी तुलना करणे आणि जुळणारी चिन्हे लिहिणे अशा कामांतून काढला जातो. येथे प्रक्रिया गती म्हणजे पाहणे, शोधणे, तुलना करणे आणि ठरलेल्या पद्धतीने उत्तर देणे या प्रक्रिया वेगाने व अचूकपणे करत राहण्याची क्षमता. उपचाचण्या आणि दैनंदिन भाषेतील “चटकन विचार करणे” यांतील फरक प्रक्रिया गती (Gs) म्हणजे काय? या लेखात सविस्तर दिला आहे.
कामातील विलंब निर्णयापूर्वीचा आणि निर्णयानंतरचा अशा दोन भागांत पाहा
“काम संथ होते” हे एकच कारण न मानता, वेळ नेमका कुठे जातो हे वेगळे पाहता येते.
| वेळ कुठे जातो? | ते कसे दिसते? |
|---|---|
| निर्णय होण्यापूर्वी | आवश्यक माहिती किंवा निर्णयाचे निकष स्पष्ट नसल्याने उत्तर किंवा दिशा ठरत नाही |
| निर्णय झाल्यानंतर | उत्तर ठरलेले असते, पण कागदपत्रे शोधणे, तुलना करणे, माहिती भरणे आणि तपासणे यात वेळ जातो |
प्रक्रिया गतीचा भार दुसऱ्या प्रकारात अधिक दिसतो. निर्णयानंतरचा शोध, तुलना, माहिती उतरवणे आणि तपासणी यातच बहुतेक वेळ जात असेल, तर पुन्हा शोधावे लागू नये, पुन्हा लिहावे लागू नये आणि तोच निर्णय दोनदा घ्यावा लागू नये अशी प्रक्रिया तयार करता येते.
सुरुवात करणे, व्यत्ययानंतर पुन्हा सुरू करणे, विचारांचे अंतिम कामात रूपांतर करणे आणि काम पूर्ण झाले हे ठरवणे यांचाही वेगळा विचार करायचा असल्यास, समजत असूनही काम पुढे का जात नाही? या लेखात सविस्तर स्पष्टीकरण आहे.
पुन्हा शोधणे, लिहिणे आणि निर्णय घेणे कमी करणारी व्यवस्था
निर्णयानंतरच्या प्रक्रिया जास्त असतील, तर त्या अधिक वेगाने करण्यापेक्षा त्या कितीदा कराव्या लागतात हे कमी करता येते.
| दिशा | ठोस बदल |
|---|---|
| पुन्हा शोधावे लागू नये | माहितीचे स्रोत व साठवण्याची जागा ठरवणे, तुलना करायची कागदपत्रे शेजारी ठेवणे आणि एकाच प्रकारची कामे एकत्र करणे |
| पुन्हा लिहावे लागू नये | CSV आयात, आपोआप माहिती भरणे, स्प्रेडशीटमधील सूत्रे आणि पर्यायांतून निवड यांद्वारे माहिती पुन्हा उतरवणे टाळणे |
| तोच निर्णय पुन्हा घ्यावा लागू नये | निर्णयाचे निकष, ठरावीक मजकूर, नमुने आणि तपासणीचे नियम साठवून पुन्हा वापरणे |
नमुने किंवा स्वयंचलित प्रक्रिया वापरल्या एवढ्यावर त्यांचा फायदा ठरत नाही. हाताने माहिती भरणे आणि पुन्हा निर्णय घेणे प्रत्यक्षात कमी झाले का हे महत्त्वाचे असते. केवळ तयार करण्याचा वेळ नव्हे, तर पुनरावलोकन, चुका आणि दुरुस्त्यांसह एकूण वेळ तुलना करावा लागतो.
माहितीची मांडणी, स्पष्टीकरण, विश्लेषण किंवा रचना यात सातत्याने उपयोगी पडणारे बलस्थान असेल, तर एकदा केलेला विचार निर्णयाचे निकष, नमुने, सूत्रे किंवा तपासणी नियम यांत रूपांतरित करता येतो. त्यामुळे ती क्षमता पुढच्या वेळी पुनरावृत्तीचे काम कमी करणाऱ्या पद्धतीत टिकून राहते. भाषिक आकलन चांगले आणि प्रक्रिया गती कमी असा संयोग असल्यास, VCI जास्त आणि PSI कमी असण्याची वैशिष्ट्ये या लेखात अधिक ठोस स्पष्टीकरण आहे.
सरावामुळे मुख्यतः सराव केलेल्या कामांचा आणि त्यांच्यासारख्या कामांचा वेग सुधारतो. कामाचा वेग वाढवायचा असल्यास अमूर्त प्रशिक्षणापेक्षा, वारंवार करावे लागणारे अर्ज, तुलना आणि माहिती भरणे यांची प्रक्रिया कमी पायऱ्यांत पूर्ण होईल आणि चुका कमी होतील अशी रचना करणे अधिक उपयोगी ठरते.