સ્ફટિકીકૃત બુદ્ધિ મેળવેલા જ્ઞાનનો સમજવા અને સમજાવવા માટે ઉપયોગ કરવાની ક્ષમતા છે
સ્ફટિકીકૃત બુદ્ધિ ફક્ત કેટલું જ્ઞાન છે તેમાં નહીં, પરંતુ એ જ્ઞાનનો સમજવા અને સમજાવવા માટે કેવી રીતે ઉપયોગ થાય છે તેમાં દેખાય છે. નવી સમજાવટને પહેલેથી જાણીતાં શબ્દો અને પૃષ્ઠભૂમિના જ્ઞાન સાથે જોડવું, અનેક ખ્યાલોની સમાનતા અને ભિન્નતા ગોઠવવી અને સમજાયેલી વાત સામેની વ્યક્તિ સુધી પહોંચે એવા શબ્દોમાં સમજાવવી—આ બધું તેમાં સામેલ છે.
સ્ફટિકીકૃત બુદ્ધિ ઊંચી કે નીચી હોય ત્યારે તે ક્યાં દેખાય છે
| પરિસ્થિતિ | Gc ઊંચું હોય ત્યારે | Gc નીચું હોય ત્યારે |
|---|---|---|
| શબ્દભંડોળ અને વિશેષ શબ્દો | જાણીતાં શબ્દો સાથે જોડીને અર્થ સહેલાઈથી સમજાય છે | અજાણ્યા શબ્દો વધે ત્યારે સમજાવટ સમજવામાં વધુ સમય લાગે છે |
| પૃષ્ઠભૂમિનું જ્ઞાન | ન કહેવાયેલી પૂર્વધારણા સમજીને સંદર્ભ સહેલાઈથી સમજાય છે | પૂર્વધારણા ચોક્કસ રીતે ન જણાવાય, તો વાત ગોઠવવી મુશ્કેલ બને છે |
| ખ્યાલોની ગોઠવણી | અનેક ખ્યાલોની સમાનતા અને ભિન્નતા શબ્દોમાં સહેલાઈથી ગોઠવી શકાય છે | ફક્ત અમૂર્ત સમજાવટથી અર્થ સમજવો મુશ્કેલ બને છે અને ચોક્કસ ઉદાહરણ જરૂરી બને છે |
| સમજાવવું અને વ્યક્ત કરવું | વ્યાખ્યા અને કારણ યોગ્ય શબ્દોમાં સહેલાઈથી સમજાવી શકાય છે | યોગ્ય શબ્દ તરત ન મળે, સમજાવટ લાંબી થાય અથવા મુખ્ય મુદ્દો ટૂંકમાં રજૂ કરવો મુશ્કેલ બને છે |
વાતચીત, કામ અને અભ્યાસમાં તે કેવી રીતે દેખાય છે તે ભાષાકીય સમજ નીચી હોય તો શું થાય છેમાં વિગતે સમજાવ્યું છે.
WAIS-IVમાં ભાષાકીય સમજ સૂચક (VCI)માં તે મજબૂત રીતે દેખાય છે
WAIS-IV Indiaનો ભાષાકીય સમજ સૂચક (VCI) Similarities, Vocabulary અને Information એમ ત્રણ મુખ્ય ઉપકસોટી પરથી ગણાય છે. Comprehension અન્ય દેશો અથવા આવૃત્તિઓમાં વપરાતી ઉપકસોટી છે.
| ઉપકસોટી | સ્થાન | મુખ્ય કાર્ય |
|---|---|---|
| Similarities | WAIS-IV Indiaની મુખ્ય ઉપકસોટી | બે શબ્દો કે ખ્યાલોમાં સમાનતા શોધીને અમૂર્ત સંબંધ તરીકે સમજાવવો |
| Vocabulary | WAIS-IV Indiaની મુખ્ય ઉપકસોટી | શબ્દનો અર્થ સમજી ચોક્કસ વ્યાખ્યા આપવી |
| Information | WAIS-IV Indiaની મુખ્ય ઉપકસોટી | શિક્ષણ અને જીવનના અનુભવથી મળેલા સામાન્ય જ્ઞાનના પ્રશ્નોના જવાબ આપવા |
| Comprehension | બીજા દેશ અથવા બીજી આવૃત્તિમાં વપરાતી ઉપકસોટી | સામાજિક પ્રથા અને વ્યવહારુ નિર્ણય પાછળનું કારણ શબ્દોમાં સમજાવવું |
Vocabulary અને Informationમાં શબ્દભંડોળ તથા સામાન્ય જ્ઞાનનો સીધો ઉપયોગ થાય છે. Similarities અને Comprehensionમાં મેળવેલા જ્ઞાન સાથે ખ્યાલ કે કારણ ગોઠવીને શબ્દોમાં જવાબ આપવાની જરૂર પડે છે. VCI ફક્ત જ્ઞાનની માત્રા નહીં, પરંતુ જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને સમજવાની અને સમજાવવાની ક્ષમતાને પણ સમાવે છે.
સ્ફટિકીકૃત બુદ્ધિ અભ્યાસ, અનુભવ અને સંસ્કૃતિથી વિકસે છે
Gc શિક્ષણ, વાંચન, વાતચીત અને કામથી વિકસે છે. નવું જ્ઞાન પહેલેથી રહેલા શબ્દભંડોળ અને ખ્યાલો સાથે જોડાય તેમ તેનો ઉપયોગ કરવો સહેલો બને છે. વ્યક્તિ કયું જ્ઞાન મેળવે છે તે વપરાતી ભાષા, રહેઠાણનો વિસ્તાર, શિક્ષણ અને સંસ્કૃતિ પ્રમાણે બદલાય છે.
શબ્દભંડોળ અને જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરવાની ક્ષમતા પહેલી વાર દેખાતી સમસ્યા ઉકેલતા તર્ક અથવા પ્રક્રિયાની ઝડપ કરતાં વધુ ઉંમર સુધી વધતી રહે છે અને પુખ્તાવસ્થામાં પણ તુલનાત્મક રીતે જળવાય છે. દરેક ક્ષમતામાં ઉંમર સાથે થતા ફેરફારો બુદ્ધિ અને ઉંમરમાં વિગતે સમજાવ્યા છે.
સ્ફટિકીકૃત બુદ્ધિ અને પ્રવાહી બુદ્ધિ વચ્ચેનો તફાવત
સ્ફટિકીકૃત બુદ્ધિ (Gc) અને પ્રવાહી બુદ્ધિ (Gf) વચ્ચેનો તફાવત એ છે કે પહેલેથી મેળવેલા જ્ઞાનનો ઉપયોગ થાય છે કે પહેલી વાર દેખાતા સંબંધને તે જ સમયે શોધવો પડે છે.
| ક્ષેત્ર | મુખ્યત્વે શું વપરાય છે | ઉદાહરણ |
|---|---|---|
| Gc: સ્ફટિકીકૃત બુદ્ધિ | પહેલેથી મેળવેલા શબ્દો, જ્ઞાન અને ખ્યાલો | વિશેષ શબ્દો અને પૃષ્ઠભૂમિના જ્ઞાનથી લખાણ સમજવું |
| Gf: પ્રવાહી બુદ્ધિ | પહેલી વાર મળેલી માહિતીના સંબંધ અને નિયમ | પહેલી વાર દેખાતી આકારોની શ્રેણીમાંથી નિયમ શોધવો |
નવા ક્ષેત્રમાં Gf અજાણ્યા સંબંધને સમજવામાં મદદ કરે છે. પછી શીખેલા શબ્દો અને વિચાર Gc તરીકે સંચિત થાય છે અને આગળની સમજાવટ કે સમસ્યા સમજવાનો આધાર બને છે.
BrainTypeIQ શબ્દભંડોળ (વિરુદ્ધાર્થી) અને ભાષાકીય સામ્યતા પરથી Gc સ્કોર ગણે છે, જેને Gf, Gv, Gwm અને Gs સાથે જોઈ શકાય છે.