2E is hoge vaardigheid en ontwikkelingskenmerken tegelijk
2E staat voor Twice-Exceptional. Het wordt gebruikt voor situaties waarin hoge vaardigheid, vaak in de context van giftedness, samengaat met ontwikkelingskenmerken of leerproblemen.
2E is geen medische diagnose. Het is een begrip uit onderwijs- en psychologische contexten. ADHD, ASD/autisme of leerproblemen kunnen in dit kader besproken worden, maar het woord 2E zelf stelt geen diagnose.
Belangrijk is de gedachte dat hoge vaardigheid en belasting tegelijk in dezelfde persoon aanwezig kunnen zijn. Iemand kan sterk zijn in begrip of redeneren en tegelijk belasting ervaren in werkgeheugen, verwerkingssnelheid, aandacht wisselen, lezen of schrijven.
Waarom 2E moeilijk zichtbaar wordt
2E is moeilijk zichtbaar omdat sterke kanten en belasting elkaar kunnen verbergen.
| Zichtbaarheid | Wat kan gebeuren |
|---|---|
| Sterke kanten verbergen belasting | Begrip of prestaties blijven zichtbaar, waardoor problemen licht lijken |
| Belasting verbergt sterke kanten | Inleveren, verwerkingssnelheid, lezen of schrijven vallen op, waardoor sterke kanten minder zichtbaar zijn |
| Totaalscore wordt gemiddeld | Hoge en lage domeinen worden samengevat, waardoor FSIQ de verschillen minder toont |
Bij hoog verbaal begrip of sterk redeneren met belasting in verwerkingssnelheid of werkgeheugen kan totaal IQ de uitersten minder duidelijk maken. Van buiten zie je vooral verschil tussen situaties waarin het lukt en situaties waarin belasting optreedt.
Je kunt dan niet zeggen dat hoge vaardigheid betekent dat er geen probleem is. Je kunt ook niet zeggen dat een probleem betekent dat er geen hoge vaardigheid is. Bij 2E moeten beide kanten apart worden bekeken.
FSIQ alleen leest 2E minder goed
FSIQ vat algemene cognitieve vaardigheid samen in één getal. Bij grote profielverschillen kan dat getal minder goed aansluiten bij de ervaring.
Bij 2E zijn domeinverschillen vaak belangrijker dan het totaal.
- Zijn verbaal begrip of redeneren hoog?
- Is er belasting in werkgeheugen of verwerkingssnelheid?
- Gaat het vooral mis onder tijdsdruk?
- Waar ontstaat belasting: mondeling, lezen, schrijven, praktische taken of sociale situaties?
Dit sluit aan bij GAI en CPI. GAI kijkt naar denkvermogen, CPI naar verwerkingsefficiëntie met werkgeheugen en verwerkingssnelheid. Wanneer GAI en CPI sterk verschillen, legt totaal IQ de dagelijkse hanteerbaarheid vaak minder goed uit.
Bij 2E gaat het niet alleen om hoog of laag, maar om de voorwaarden waarin kracht zichtbaar wordt en de voorwaarden waarin belasting ontstaat.
Ondersteuning moet sterke kanten en belasting samen zien
Bij 2E is het vaak niet genoeg om alleen belasting te compenseren of alleen sterke kanten te stimuleren. Beide tegelijk zien is realistischer.
- Belasting verlagen: stappen opdelen, tijdsdruk aanpassen, informatie externaliseren en outputvorm veranderen
- Sterke kanten benutten: begrip, redeneren, onderzoek, verbaliseren of creativiteit ruimte geven
- Het verschil kunnen uitleggen: situaties waarin iets lukt en situaties waarin belasting ontstaat ordenen als verschil in voorwaarden, niet als karakter
Het is belangrijk dat iemand zelf en de omgeving begrijpen waarom de verschillen per situatie groot kunnen zijn. Sterke kanten maken belasting niet automatisch licht. Belasting betekent ook niet dat sterke kanten ontbreken.
Lezen als cognitief profiel
Wanneer je 2E bekijkt, is het bruikbaarder om het als cognitief profiel te lezen dan als diagnose- of talentlabel.
- Sterke kanten in Gf of Gc, zoals redeneren en kennis gebruiken
- Belasting in Gwm of Gs, zoals vasthouden, verwerken en output
- De relatie met ontwikkelingskenmerken zoals ASD/autisme of ADHD
- Voorwaarden in school, werk en dagelijks leven waarin belasting ontstaat
Met BrainTypeIQ kun je via een online IQ-test met 9 onderdelen het totaal IQ en verschillen in het cognitieve profiel bekijken. Het is geen vervanging voor een diagnose, maar kan wel een ingang zijn om de balans tussen redeneren, verbaal begrip, werkgeheugen en verwerkingssnelheid te lezen.