भाषिक आकलन कमी असण्याची वैशिष्ट्ये

भाषिक आकलन कमी असल्यास दिसणारी वैशिष्ट्ये

अपरिचित संज्ञा, स्पष्ट न सांगितलेली गृहीतके आणि अमूर्त स्पष्टीकरण एकत्र आले की भार विशेषतः वाढतो.

• प्रथमच ऐकलेली तांत्रिक संज्ञा परिचित शब्दांशी किंवा अनुभवाशी जोडायला वेळ लागतो.
• अनेक ठोस उदाहरणे समजली, तरी त्यांतील समान तत्त्व थोडक्यात मांडणे कठीण जाते.
• शब्दाचा साधारण अर्थ कळतो, पण व्याख्या किंवा जवळच्या अर्थाच्या शब्दांशी त्याचा फरक स्पष्ट करणे कठीण जाते.
• पार्श्वभूमीचे ज्ञान गृहीत धरणाऱ्या स्पष्टीकरणात, न सांगितलेले भाग स्वतः भरून सलग अर्थ लावणे अवघड जाते.
• मनातील विचार समोरच्याला समजतील अशा क्रमात आणि शब्दांत मांडायला वेळ लागतो.

परिचित विषयांमध्ये किंवा भरपूर अनुभव असलेल्या क्षेत्रांत शब्दज्ञान आणि पार्श्वभूमीचे ज्ञान आधीच उपलब्ध असल्याने अडचण ठळकपणे दिसत नाही. नवीन भूमिका, नवीन उद्योगक्षेत्र किंवा प्रथमच शिकत असलेल्या विषयात संज्ञा आणि आवश्यक पार्श्वभूमी एकाच वेळी शिकावी लागल्यावर भार अचानक वाढतो.

आकृती किंवा प्रत्यक्ष वस्तू पाहिल्यावर लगेच समजणे, वेळ मिळाल्यावर स्पष्ट सांगता येणे किंवा ठोस उदाहरणांवरून योग्य निर्णय घेता येणे शक्य असते. कठीण भाग हा आशयच असेल असे नाही; तो केवळ शब्दांतून स्वीकारणे, त्याची मांडणी करणे आणि उत्तर देणे हा असू शकतो.

WAIS मधील भाषिक आकलनाचे गुण काय दर्शवतात?

WAIS-IV चा भाषिक आकलन निर्देशांक (VCI) साम्य, शब्दसंग्रह आणि माहिती या उपचाचण्यांतून तयार होतो. शब्द आणि मिळवलेले ज्ञान वापरून अर्थ व संबंध समजणे आणि ते उत्तरात मांडणे, अशा कामांचे हे गुण आहेत. भाषिक आकलन आणि संचित बुद्धिमत्ता (Gc) यांतही जवळची क्षमता पाहिली जाते.

भाषिक आकलन कमी असणे म्हणजे समवयस्कांच्या मानकांपेक्षा कमी गुण असणे किंवा गुण सरासरीच्या पट्ट्यात असूनही स्वतःच्या इतर क्षमतांपेक्षा कमी असणे, असे दोन्ही असू शकते. दुसऱ्या परिस्थितीत आकृती किंवा प्रत्यक्ष वस्तू वापरणाऱ्या कामांत उच्च कामगिरी करता येत असूनही, केवळ शब्दांतून समजून घेणे आणि स्पष्ट करणे हे तुलनेने अडचणीचे ठरते. निर्देशांकांची रचना आणि गुणांचा अर्थ WAIS चे निर्देशांक या लेखात दिला आहे.

VCI हा संपूर्ण संभाषणक्षमतेचा गुण नाही. लांब सूचनांमधील माहिती मध्येच विसरत असल्यास कार्यरत स्मृतीचा, तर मजकूर वाचणेच कठीण असल्यास वाचनाच्या प्रक्रियेचा भारही विचारात घेतला जातो.

गृहीतके आणि पूर्ण कामाचा नमुना स्पष्ट करा

फक्त सोपे शब्द वापरणे एवढाच उपाय नाही. काय करायचे आणि कोणती स्थिती गाठल्यावर काम पूर्ण होईल हे स्पष्टपणे दाखवणे महत्त्वाचे आहे.

लांब तोंडी सूचनांमध्ये समजलेली माहिती लक्षात ठेवण्याचा भारही जोडला जातो. महत्त्वाच्या अटी छोट्या पायऱ्यांच्या यादीत दिल्यास, पुन्हा पुन्हा सुरुवातीपासून विचारावे लागत नाही.

आवश्यक शब्दसंग्रह आणि पार्श्वभूमीचे ज्ञान प्रौढावस्थेतही वाढवता येते. नवीन शब्द फक्त छोटी व्याख्या पाठ करून न शिकता, तो प्रत्यक्ष कोणत्या प्रसंगात वापरला जातो याच्याशी जोडता येतो. नंतर आठवून वापरल्याने समजून वापरता येणाऱ्या शब्दांची संख्या वाढते.

समजून घेण्यासाठी आणि स्पष्ट करण्यासाठी बलस्थानांचा उपयोग करा

केवळ शब्दांतूनच समजून घ्यावे किंवा स्पष्ट करावे असे नाही. दृश्य-अवकाशीय प्रक्रिया चांगली असेल, तर क्रम प्रवाहचित्रात मांडणे, पूर्ण नमुना आणि सध्या चालू असलेले काम शेजारी ठेवणे किंवा जवळच्या संकल्पनांचा तुलना तक्ता बनवणे यांमुळे संबंध नजरेसमोर येतात.

प्रवाही तर्कशक्ती चांगली असेल, तर अमूर्त व्याख्या वारंवार वाचण्यापेक्षा अनेक उदाहरणे आणि व्याख्येत न बसणारी उदाहरणे तुलना करून समान नियम शोधणे, आणि मग शब्दांकडे परत येणे अधिक सोपे जाते.

स्वतः स्पष्टीकरण देतानाही आधी आकृती किंवा मांडणीत विचार स्पष्ट करून मग मजकूर लिहिता येतो. अहवालासाठी “निष्कर्ष, कारण, पुढची कृती” असे ठरावीक स्वरूप वापरता येते.

गृहीतके, पूर्ण नमुना आणि निर्णयाचे निकष स्पष्ट करून, व्यक्तीला सोपे जाणाऱ्या माहितीच्या स्वरूपापासून सुरुवात केल्यास, शब्दांतून कठीण वाटणाऱ्या आशयावरही काम करणे सोपे होते. केवळ भाषिक आकलनातील अडचण पाहण्याऐवजी, कोणत्या पद्धतीने समजते आणि क्षमता वापरता येते हे पाहणे आवश्यक आहे. माहितीच्या अनुकूल स्वरूपांतील फरक भाषिक आणि अशाब्दिक बलस्थाने या लेखात, तर क्षमतांच्या संयोगावरून मदत करणाऱ्या पद्धती ठरवणे संज्ञानात्मक प्रोफाइलचा अर्थ या लेखात दिले आहे.