शब्दसंग्रह चाचणीत काय करावे लागते?
BrainTypeIQ च्या शब्दसंग्रह चाचणीत दिलेल्या शब्दाच्या विरुद्ध अर्थाचा शब्द, म्हणजे विरुद्धार्थी शब्द, पर्यायांतून निवडायचा असतो.
उदाहरणार्थ, “ओले” या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द निवडताना “निरभ्र”, “गरम”, “थोडे वाळलेले” आणि “कोरडे” असे पर्याय असू शकतात. वरवर संबंधित वाटणारा शब्द नव्हे, तर नेमका विरुद्ध अर्थ व्यक्त करणारा शब्द ओळखावा लागतो.
फक्त “हा शब्द ऐकला आहे का” एवढेच यात विचारले जात नाही. शब्दांच्या अर्थांमधील नेमका फरक समजतो का हे तपासले जाते. शब्दसंग्रह किती मोठा आहे यासोबतच अर्थांतील सूक्ष्म फरक किती ओळखता येतात, हे पाहणारी ही चाचणी आहे.
शब्दसंग्रह चाचणी कोणती क्षमता मोजते?
BrainTypeIQ च्या पाच क्षेत्रांपैकी भाषिक आकलन (Gc) मोजणाऱ्या उपचाचण्यांपैकी ही एक आहे. Gc ला संचित बुद्धिमत्ता असेही म्हणतात.
संचित बुद्धिमत्ता म्हणजे अनुभव आणि शिक्षणातून मिळालेले ज्ञान समजून घेण्यासाठी किंवा निर्णय घेण्यासाठी वापरण्याची क्षमता. शब्दसंग्रह हा तिचा एक प्रमुख घटक आहे. शब्दांचे अर्थ जितके अचूक हाताळता येतात, तितका मजकूर आणि संकल्पना समजण्यासाठी त्यांचा उपयोग करणे सोपे होते.
- शब्दसंग्रह (विरुद्धार्थी शब्द) यात शब्दांच्या अर्थांतील फरक किती अचूक ओळखता येतात हे पाहिले जाते.
- Gc ची दुसरी उपचाचणी, भाषिक साम्यसंबंध, शब्दांच्या साहाय्याने संबंधांवर तर्क करण्याची क्षमता मोजते.
दोन्ही Gc मोजत असल्या, तरी शब्दसंग्रहात शब्दांच्या अर्थाचे आकलन, तर भाषिक साम्यसंबंधात शब्दांमधील संबंधांवर तर्क करणे, असे वेगवेगळे पैलू पाहिले जातात.
Gc विषयी अधिक माहिती: भाषिक आकलन आणि संचित बुद्धिमत्ता (Gc) म्हणजे काय?
शब्दसंग्रहाचे गुण जास्त असल्यास
शब्दसंग्रहाचे गुण तुलनेने जास्त असतील, तर शब्दांच्या अर्थांतील सूक्ष्म फरक ओळखणे सोपे जाते.
उदाहरणार्थ, “पुढे ढकलणे” आणि “रद्द करणे” किंवा “जुळवून घेणे” आणि “रुळणे” अशा जवळच्या अर्थांच्या शब्दांतील फरक लक्षात येतो. अमूर्त मजकूर वाचतानाही शब्दांच्या अर्थाच्या आधारे संदर्भ समजणे सोपे जाते. नवीन संकल्पना समोर आल्यावर तिचा आधीच्या ज्ञानाशी संबंध लावून ती समजून घेता येते.
शब्दसंग्रहावर शिक्षणाचे अनुभव, वाचनाचे प्रमाण आणि कामात किंवा विशेष क्षेत्रात ऐकलेले-वाचलेले शब्द यांचा परिणाम होतो. म्हणून या उपचाचणीत क्षणात उत्तर सुचण्यासोबतच आतापर्यंतचा संचित भाषिक अनुभव मोठ्या प्रमाणावर दिसतो.
शब्दसंग्रहाचे गुण कमी येण्याची कारणे
शब्दसंग्रहाच्या गुणांत आतापर्यंत परिचयात आलेले शब्द आणि शिकण्याचे अनुभव दिसतात. पुढील गोष्टींमुळे गुण कमी येऊ शकतात.
- शब्दांच्या संपर्कात येण्याच्या प्रमाणातील फरक — वाचन, संभाषण, काम आणि शिक्षण यांनुसार कोणते शब्द परिचित होतात हे बदलते.
- शब्द किती अमूर्त आहेत — ठोस अर्थाचे शब्द समजले, तरी अमूर्त किंवा औपचारिक शब्दांबाबत निर्णय घेणे कठीण जाऊ शकते.
- एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रापुरते शब्दज्ञान — एका क्षेत्रातील शब्दसंग्रह समृद्ध असूनही, सर्वसाधारण अमूर्त शब्दांच्या प्रश्नांत त्याचा गुणांवर कमी परिणाम दिसू शकतो.
शब्दसंग्रह हा प्रवाही तर्कशक्ती (Gf) आणि दृश्य-अवकाशीय प्रक्रिया (Gv) यांपेक्षा वेगळ्या क्षेत्राशी संबंधित आहे. काही व्यक्तींमध्ये शब्दांच्या ज्ञानापेक्षा नवीन नियम शोधणे किंवा आकृत्या हाताळणे या क्षमता अधिक चांगल्या दिसतात. अशा वेळी मॅट्रिक्स तर्कशक्ती, तराजू तर्कशक्ती आणि कागदाच्या घड्या यांचे गुणही पाहिल्यास, कोणते क्षेत्र तुलनेने उच्च किंवा कमी आहे हे समजणे सोपे जाते.
BrainTypeIQ च्या शब्दसंग्रहासह 9 उपचाचण्या असलेल्या ऑनलाइन IQ चाचणीतून एकूण IQ आणि 5 क्षेत्रांचे संज्ञानात्मक प्रोफाइल समजते.
निकाल समजून घेण्यासाठी: अहवाल कसा वाचावा