कोणत्याही वयात IQ 100 म्हणजे समवयस्कांची सरासरी
WAIS सारख्या चाचण्यांतील IQ हा त्याच वयाच्या समूहातील स्थान दर्शवणारा प्रमाणित गुण आहे. वय 20 असो किंवा 70, IQ 100 म्हणजे समवयस्कांच्या सरासरीजवळचे स्थान.
जपानी WAIS-IV मधील उदाहरणात, प्रत्येक उपचाचणीचे कच्चे गुण वयोगटानुसार रूपांतरण तक्ते वापरून प्रमाणित उपचाचणी गुणांत बदलले जातात. त्यांवरून निर्देशांकांचे गुण आणि संपूर्ण चाचणीचा IQ (FSIQ) काढला जातो. त्यामुळे त्याच उपचाचणीचे कच्चे गुण समान असले, तरी वयोगट वेगळा असल्यास त्यांचे रूपांतर वेगळ्या प्रमाणित गुणांत होऊ शकते.
म्हणून वयानुसार समायोजन केल्यानंतरचा IQ समान असला, तरी तरुण प्रौढ आणि वयस्क व्यक्ती यांच्या बरोबर उत्तरांची संख्या किंवा पूर्ण केलेल्या कामाचे प्रमाण समान असेलच असे नाही. IQ हा कामातील प्रत्यक्ष कामगिरीचा आकडा नसून समवयस्कांमधील स्थान आहे. आकडे आणि क्रमस्थान यांचा संबंध IQ गुणांचा अर्थ या लेखात सविस्तर दिला आहे.
बुद्धिमत्तेतील बदल क्षमतेनुसार वेगळे असतात
वय वाढताना संपूर्ण बुद्धिमत्ता एकाच प्रमाणात कमी होत नाही; क्षमता प्रोफाइलमधील संतुलन बदलते. सुमारे 30 संज्ञानात्मक कामे तपासणाऱ्या संशोधनात सर्वोच्च कामगिरी दिसण्याचा काळ किशोरवयाच्या उत्तरार्धापासून साठीपर्यंत पसरलेला होता. संपूर्ण बुद्धिमत्तेसाठी सर्वोच्च कामगिरीचे एकच वय आढळले नाही.
| क्षमता | प्रातिनिधिक कामांत चांगली कामगिरी दिसण्याचा काळ | त्यानंतर सरासरीने होणारा बदल |
|---|---|---|
| प्रक्रिया गती (Gs) | किशोरवयाचा उत्तरार्ध ते विशीची सुरुवात | प्रौढावस्थेच्या सुरुवातीपासून कमी होण्याची प्रवृत्ती |
| प्रवाही तर्कशक्ती (Gf) | विशी | नवीन नियम किंवा संबंध हाताळणाऱ्या कामांतील कामगिरी हळूहळू कमी होते |
| दृश्य-अवकाशीय प्रक्रिया (Gv) | विशी | आकृती फिरवणे, अवकाशीय संबंध आणि रचना यांची गरज असलेल्या कामांत घट होण्याची प्रवृत्ती |
| कार्यरत स्मृती (Gwm) | विशीचा उत्तरार्ध ते तिशीची सुरुवात | माहिती लक्षात ठेवण्यासोबत तिची फेररचना करावी लागल्यास किंवा माहिती अद्ययावत करावी लागल्यास घट होण्याची प्रवृत्ती |
| भाषिक आकलन व संचित बुद्धिमत्ता (Gc) | पन्नाशी ते साठी | मध्यम आणि पुढील वयापर्यंत वाढ; घट सुरू होण्याचा टप्पा उशिरा येतो |
तक्त्यातील वयोगट म्हणजे प्रत्येक क्षमतेचे एकच निश्चित सर्वोच्च वय नव्हे. प्रातिनिधिक कामांमध्ये दिसलेले हे कालखंड आहेत.
गती, नवीन समस्यांवरील तर्क आणि माहितीची फेररचना तुलनेने लवकर बदलतात
प्रक्रिया गतीत (Gs), केवळ एखाद्या संकेताला प्रतिक्रिया देण्याच्या वेगापेक्षा अनेक पर्यायांतून निवड करणे, तुलना करणे किंवा चिन्हांचा संबंध जुळवणे अशा प्रक्रियांत बदल लवकर दिसतात. कमी वेळेत अनेक घटक पूर्ण करण्याच्या कामात, अचूक आकलन होत असूनही पूर्ण करता येणाऱ्या कामाचे प्रमाण कमी होऊ शकते.
प्रवाही तर्कशक्तीही (Gf) तरुण प्रौढावस्थेनंतर हळूहळू कमी होते. प्रथमच दिसणाऱ्या समस्येतील नियम शोधणे किंवा अनेक अटींची एकाच वेळी तुलना करणे अशा कामांत हा बदल दिसतो.
कार्यरत स्मृतीत (Gwm), माहिती थोडा वेळ तशीच लक्षात ठेवण्यापेक्षा तिचा क्रम उलट करणे, पुनर्मांडणी करणे किंवा अद्ययावत करणे अशी प्रक्रिया जोडली गेल्यावर घट होण्याची प्रवृत्ती अधिक असते. दृश्य-अवकाशीय प्रक्रियेतही (Gv), फक्त आकार ओळखण्यापेक्षा आकृती मनात फिरवणे, भागांमधून पूर्ण रचना बनवणे किंवा अनेक स्थानसंबंध हाताळणे अशा कामांत बदल दिसतात.
शब्दसंग्रह आणि ज्ञान मध्यम वयापलीकडेही वाढत राहतात
संचित बुद्धिमत्ता म्हणजे शिक्षण आणि अनुभवातून मिळालेले शब्द, सामान्य ज्ञान आणि संकल्पना यांचा आकलनासाठी किंवा स्पष्टीकरणासाठी उपयोग करण्याची क्षमता. प्रौढ झाल्यानंतरही ज्ञान वाढत राहते. त्यामुळे तिचा वयानुसार बदलण्याचा क्रम प्रक्रिया गती आणि प्रवाही तर्कशक्तीपेक्षा वेगळा असतो.
18–89 वर्षांच्या लोकांची शब्दसंग्रहातील कामगिरी तपासणाऱ्या संशोधनात, अनेक शब्दसंग्रह कामांतील गुण सुमारे 64–66 वर्षांपर्यंत वाढले आणि नंतर कमी होऊ लागले. शब्दसंग्रहासह संचित क्षमताही एकूणच सरासरीने साठीपर्यंत वाढतात.
त्यामुळे मध्यम वयानंतरच्या सरासरी क्षमता प्रोफाइलमध्ये, कमी वेळेत प्रक्रिया करण्याच्या किंवा प्रथमच दिसणाऱ्या समस्या सोडवण्याच्या क्षमतेपेक्षा साठलेले शब्दज्ञान आणि इतर ज्ञान तुलनेने उच्च पातळीवर टिकते. प्रक्रिया गतीतील बदल म्हणजे संपूर्ण बुद्धिमत्तेतील घट असा अर्थ लावण्याऐवजी, समवयस्कांमधील स्थान आणि वेगवेगळ्या क्षमतांमधील संतुलन स्वतंत्रपणे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
BrainTypeIQ च्या जपानी आवृत्तीतही Gf, Gv, Gwm आणि Gs यांच्या गुणांत, त्या त्या क्षेत्रात आढळलेले वयाशी संबंधित कल समाविष्ट केले जातात.