អត្ថន័យនៃសមត្ថភាពភាសាលេចធ្លោ និងសមត្ថភាពមិនប្រើភាសាលេចធ្លោ
ពាក្យទាំងនេះបង្ហាញថា រវាងកិច្ចការដែលប្រើភាសា និងកិច្ចការដែលប្រើរូបរាង ទីតាំង ឬក្បួនតាមការមើល តើផ្នែកណាខ្លាំងជាងធៀបនឹងសមត្ថភាពផ្សេងៗរបស់មនុស្សម្នាក់។
- សមត្ថភាពភាសាលេចធ្លោ — ពូកែកិច្ចការដែលត្រូវយល់ន័យពាក្យ ទាញយកចំណេះដឹង សង្ខេបគំនិតរួម និងពន្យល់ការគិតរបស់ខ្លួនជាពាក្យ
- សមត្ថភាពមិនប្រើភាសាលេចធ្លោ — ពូកែកិច្ចការដែលត្រូវបំបែកនិងផ្គុំរូបរាងឡើងវិញ ប្រើទិសនិងទំនាក់ទំនងទីតាំង និងរកក្បួនពីលំនាំដែលមើលឃើញ
«លេចធ្លោ» អាចសំដៅទាំងកម្រិតខ្ពស់ធៀបនឹងមនុស្សអាយុដូចគ្នា និងភាពខ្លាំងធៀបនឹងសមត្ថភាពផ្សេងៗរបស់ខ្លួន។ WAIS មិនចាត់មនុស្សជាប្រភេទ «ភាសាលេចធ្លោ» ឬ «មិនប្រើភាសាលេចធ្លោ» ទេ ប៉ុន្តែគេអាចយល់ភាពខុសគ្នានេះតាមសន្ទស្សន៍និងតេស្តរង។
លក្ខណៈនៃសមត្ថភាពភាសាលេចធ្លោ
ស្នូលនៃសមត្ថភាពភាសាលេចធ្លោ គឺការប្រើពាក្យ ចំណេះដឹង និងគំនិតដើម្បីយល់និងពន្យល់ ជាជាងបរិមាណសម្តីឬល្បឿនអាន។
- រកចំណុចរួមពីករណីជាច្រើន ហើយសង្ខេបជាប្រយោគមួយ
- ផ្តល់និយមន័យឱ្យពាក្យមិនច្បាស់ ដើម្បីកាត់បន្ថយការយល់ខុសគ្នាក្នុងការពិភាក្សា
- ភ្ជាប់ចំណេះដឹងដែលបានរៀនមុនទៅនឹងបញ្ហាបច្ចុប្បន្ន
- ពន្យល់មូលហេតុនៃការសម្រេចចិត្តឬជំហានជាពាក្យ ហើយរកឃើញលក្ខខណ្ឌដែលបានរំលង
ក្នុងការងារនិងការរៀន វាបង្ហាញពេលដកចំណុចសំខាន់ពីឯកសារវែង ពន្យល់ខ្លឹមសារស្មុគស្មាញតាមលំដាប់ ឬដាក់ឈ្មោះនិងលក្ខខណ្ឌលើគំនូសឬការបង្ហាញជាក់ស្តែង ដើម្បីរៀបចំវាឱ្យច្បាស់។ ខ្លឹមសារលម្អិតនៃសមត្ថភាពនេះមានពន្យល់ក្នុងអត្ថបទការយល់ភាសា និងបញ្ញាពីចំណេះដឹងនិងបទពិសោធន៍ (Gc)។
លក្ខណៈនៃសមត្ថភាពមិនប្រើភាសាលេចធ្លោ
ស្នូលនៃសមត្ថភាពមិនប្រើភាសាលេចធ្លោ គឺការយល់រចនាសម្ព័ន្ធដោយរក្សារូបរាងនិងទំនាក់ទំនងទីតាំង ហើយរកទំនាក់ទំនងពីព័ត៌មានដែលមើលឃើញ។
- បំបែករូបរាងពេញលេញជាផ្នែកៗ ហើយគិតពីរបៀបផ្គុំ
- ផ្គូផ្គងប្លង់និងវត្ថុពិត គំនូសពីរវិមាត្រនិងវត្ថុបីវិមាត្រ ឬរូបពីមុំផ្សេងៗ
- យល់លំដាប់ថ្នាក់និងក្រុមព័ត៌មានពីការរៀបចំលើអេក្រង់ឬក្រដាស
- រកក្បួនពីការផ្លាស់ប្តូរក្រាបឬរូបរាង
ផ្នែកមិនប្រើភាសារួមមានការគិតតាមរូបភាពនិងលំហ (Gv) ដែលប្រើរូបរាង ទិស និងទីតាំង និងការរកហេតុផលក្នុងបញ្ហាថ្មី (Gf) ដែលរកទំនាក់ទំនងឬក្បួនមិនធ្លាប់ឃើញ។ អ្នកខ្លះខ្លាំងជាពិសេសក្នុងរូបរាងនិងទីតាំង ខណៈអ្នកខ្លះខ្លាំងជាពិសេសក្នុងការរកក្បួន។ ដូច្នេះ លក្ខណៈនៃភាពលេចធ្លោផ្នែកមិនប្រើភាសាក៏ខុសគ្នាតាមតេស្តរង។
ការយល់តាមលទ្ធផល WAIS
ក្នុង WAIS-III ពិន្ទុ IQ ផ្នែកភាសា (VIQ) និង IQ ផ្នែកកិច្ចការមិនប្រើភាសា (PIQ) ជាសូចនាករសំខាន់នៃផ្នែកទាំងពីរ។ ក្នុង WAIS-IV សូចនាករសំខាន់គឺសន្ទស្សន៍ការយល់ភាសា (VCI) និងសន្ទស្សន៍ការរកហេតុផលតាមការមើល (PRI)។ ក្នុង WAIS-5 កំណែដើមជាភាសាអង់គ្លេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ការគិតតាមរូបភាពនិងលំហ និងការរកហេតុផលក្នុងបញ្ហាថ្មីដែលធ្លាប់ស្ថិតក្នុង PRI ត្រូវបានបែងចែកជាសន្ទស្សន៍ VSI និង FRI។ ការផ្លាស់ប្តូរតាមកំណែមានពន្យល់ក្នុងអត្ថបទភាពខុសគ្នារវាង WAIS-IV និង WAIS-5។
ក្នុងលទ្ធផល WAIS-IV គម្លាតពិន្ទុរវាង VCI និង PRI គួរត្រូវបានពិចារណារួមជាមួយភាពខុសគ្នាដែលមានន័យស្ថិតិ អត្រាដែលគម្លាតបែបនោះកើតឡើងក្នុងក្រុមគោល (base rate) ដែលបង្ហាញក្នុងរបាយការណ៍ និងតេស្តរងក្នុងសន្ទស្សន៍នីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍ បើ Block Design និង Matrix Reasoning ក្នុង PRI មានគម្លាត អាចបែងចែកបន្ថែមបានថារូបរាងនិងទីតាំង ឬការរកក្បួន ជាផ្នែកខ្លាំងជាង។ រចនាសម្ព័ន្ធសន្ទស្សន៍នីមួយៗមានពន្យល់ក្នុងអត្ថបទអត្ថន័យនៃសន្ទស្សន៍ WAIS។
ការប្រើភាពខ្លាំងក្នុងការងារនិងការរៀន
ក្នុងការងារតែមួយក៏មានជំហានរៀបចំលក្ខខណ្ឌជាពាក្យ និងជំហានពិនិត្យរចនាសម្ព័ន្ធតាមគំនូសឬវត្ថុពិត។ ការរកថាជំហានណាងាយយល់និងងាយធ្វើ មានប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងជាងការបែងចែកតាមឈ្មោះមុខរបរ។
| ដំណាក់កាល | ប្រើភាពខ្លាំងផ្នែកភាសា | ប្រើភាពខ្លាំងផ្នែកមិនប្រើភាសា |
|---|---|---|
| ទទួលព័ត៌មាន | យល់លក្ខខណ្ឌតាមអត្ថបទ ការសន្ទនា និយមន័យ និងសេចក្តីណែនាំ | យល់រចនាសម្ព័ន្ធតាមប្លង់ គំរូដែលរួចរាល់ ការបង្ហាញជាក់ស្តែង និងការរៀបទីតាំង |
| រៀបចំព័ត៌មាន | បង្ហាញចំណុចពិភាក្សា មូលហេតុ និងលក្ខខណ្ឌជាអត្ថបទឬបញ្ជី | បង្ហាញទំនាក់ទំនង លំដាប់ និងលំដាប់ថ្នាក់ជាគំនូស តារាង ឬការរៀបទីតាំង |
| បង្ហាញលទ្ធផល | បង្កើតឯកសារកំណត់តម្រូវការ អត្ថបទពន្យល់ ឬការពន្យល់ដោយសម្តី | បង្កើតគំនូសពន្យល់ ការរៀបចំប្លង់ គំនូសដំណើរការ ឬគំរូវត្ថុ |
ឧទាហរណ៍ បើពិបាកតាមទំនាក់ទំនងក្នុងគំនូសតែប៉ុណ្ណោះ អាចបម្លែងជាពាក្យថា «ពេល A កើន B ថយ»។ បើពិបាកយល់រចនាសម្ព័ន្ធនៃអត្ថបទវែង អាចដាក់លក្ខខណ្ឌនិងសេចក្តីសន្និដ្ឋានក្នុងតារាងពីរជួរឈរ។ ប្រើទម្រង់ដែលខ្លួនពូកែក្នុងដំណាក់កាលយល់ ហើយនៅចុងក្រោយបម្លែងត្រឡប់ទៅជាអត្ថបទ គំនូស ឬការធ្វើជាក់ស្តែងដែលកិច្ចការតម្រូវ។
BrainTypeIQ បង្ហាញការយល់ភាសា (Gc) ការគិតតាមរូបភាពនិងលំហ (Gv) និងការរកហេតុផលក្នុងបញ្ហាថ្មី (Gf) ដោយឡែកពីគ្នា។ វាជួយឱ្យបន្តពីភាពខុសគ្នាធំៗរវាងភាសានិងមិនប្រើភាសា ទៅស្គាល់ដំណើរការជាក់លាក់ដែលខ្លាំងជាពិសេស។