លក្ខណៈដែលច្រើនបង្ហាញនៅពេលការយល់ភាសាទាប
បន្ទុកកាន់តែខ្លាំងជាពិសេស នៅពេលពាក្យមិនស្គាល់ ព័ត៌មានមូលដ្ឋានដែលមិនបានបញ្ជាក់ និងការពន្យល់អរូបីកើតឡើងរួមគ្នា។
- ចំណាយពេលភ្ជាប់ពាក្យបច្ចេកទេសដែលទើបឮជាលើកដំបូង ទៅនឹងពាក្យឬបទពិសោធន៍ដែលស្គាល់
- អាចយល់ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងជាច្រើន ប៉ុន្តែពិបាកសង្ខេបគោលការណ៍រួមឱ្យខ្លី
- អាចយល់ន័យពាក្យប្រហែលៗ ប៉ុន្តែពិបាកពន្យល់និយមន័យ ឬភាពខុសគ្នាពីពាក្យស្រដៀងគ្នា
- ក្នុងការពន្យល់ដែលសន្មតថាស្គាល់ចំណេះដឹងមូលដ្ឋានរួច ពិបាកបំពេញផ្នែកដែលមិនបាននិយាយ ហើយភ្ជាប់ខ្លឹមសារឱ្យបានជាប់គ្នា
- ចំណាយពេលរៀបចំគំនិតទៅជាលំដាប់និងពាក្យពេចន៍ដែលអ្នកដទៃយល់បាន
ក្នុងប្រធានបទដែលស្គាល់ច្បាស់ ឬផ្នែកដែលមានបទពិសោធន៍ច្រើន ពាក្យនិងចំណេះដឹងមូលដ្ឋានបានសន្សំរួច ដូច្នេះបញ្ហាអាចមិនលេចធ្លោ។ បន្ទុកកើនឡើងភ្លាមៗក្នុងស្ថានភាពដែលត្រូវរៀនពាក្យនិងចំណេះដឹងមូលដ្ឋានក្នុងពេលតែមួយ ដូចជា ទើបចូលក្រុមការងារថ្មី ចូលវិស័យថ្មី ឬរៀនផ្នែកមួយជាលើកដំបូង។
ពេលខ្លះអាចយល់ភ្លាមបើមើលគំនូសឬវត្ថុពិត អាចពន្យល់បានបើមានពេលគិត ឬអាចសម្រេចចិត្តបានត្រឹមត្រូវពីឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង។ ផ្នែកដែលលំបាកគឺការទទួល សង្ខេប និងឆ្លើយដោយពាក្យតែប៉ុណ្ណោះ ជាជាងខ្លឹមសារនោះផ្ទាល់។
អ្វីដែលពិន្ទុការយល់ភាសាក្នុង WAIS បង្ហាញ
សន្ទស្សន៍ការយល់ភាសា (VCI) ក្នុង WAIS-IV គណនាពី Similarities, Vocabulary និង Information។ វាជាពិន្ទុនៃកិច្ចការដែលប្រើភាសានិងចំណេះដឹងដែលបានរៀន ដើម្បីរៀបចំន័យឬទំនាក់ទំនង ហើយបង្ហាញជាចម្លើយ។ បញ្ញាពីចំណេះដឹងនិងបទពិសោធន៍ (Gc) ក៏វាស់សមត្ថភាពដែលជិតគ្នា។
ការយល់ភាសាទាបអាចមានន័យថាពិន្ទុទាបជាងកម្រិតគោលរបស់មនុស្សអាយុដូចគ្នា ឬថាពិន្ទុស្ថិតក្នុងកម្រិតមធ្យម ប៉ុន្តែទាបជាងសមត្ថភាពផ្សេងៗរបស់ខ្លួន។ ក្នុងករណីក្រោយ អ្នកអាចបង្ហាញសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងកិច្ចការដែលប្រើគំនូសឬវត្ថុពិត ប៉ុន្តែការយល់និងពន្យល់តាមពាក្យតែប៉ុណ្ណោះក្លាយជាផ្នែកលំបាករបស់ខ្លួន។ រចនាសម្ព័ន្ធសន្ទស្សន៍និងរបៀបយល់ពិន្ទុ មានពន្យល់ក្នុងអត្ថបទសន្ទស្សន៍ WAIS។
VCI មិនមែនជាពិន្ទុរួមនៃសមត្ថភាពសន្ទនាទេ។ បើបាត់ខ្លឹមសារនៅពាក់កណ្តាលការណែនាំវែង ក៏ត្រូវពិចារណាបន្ទុកលើការចងចាំសកម្ម។ បើការអានអត្ថបទផ្ទាល់ពិបាក ក៏ត្រូវពិចារណាសមត្ថភាពអាននិងបន្ទុកផ្សេងទៀត។
បង្ហាញព័ត៌មានមូលដ្ឋាន និងលទ្ធផលដែលចង់បានឱ្យមើលឃើញ
ចំណុចសំខាន់នៃវិធីសម្រួល មិនត្រឹមតែប្រើពាក្យងាយទេ ប៉ុន្តែបង្ហាញឱ្យច្បាស់ថាត្រូវធ្វើអ្វី និងធ្វើដល់កម្រិតណាទើបចាត់ទុកថាបញ្ចប់។
| ស្ថានភាពដែលងាយលំបាក | វិធីធ្វើឱ្យងាយយល់ |
|---|---|
| គេប្រាប់ថា «សង្ខេបឱ្យបានល្អ ហើយឱ្យលឿនតាមដែលអាចធ្វើបាន» | បញ្ជាក់កាលកំណត់ ទម្រង់ ប្រវែង និងគំរូរួចរាល់ |
| ត្រូវយល់ថាខ្លួនត្រូវធ្វើអ្វីពីបទប្បញ្ញត្តិដែលមានពាក្យបច្ចេកទេសច្រើន | ដកតែជំហានដែលត្រូវការ ហើយសរសេរន័យពាក្យនៅក្បែរ |
| រៀនការងារថ្មីតាមការប្រាប់ដោយសម្តីតែប៉ុណ្ណោះ | សុំឱ្យបង្ហាញការធ្វើមួយលើក ហើយមើលសភាពរួចរាល់ជាមុន |
| រៀនគំនិតថ្មីដោយអានតែនិយមន័យ | មើលឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង ហើយពិនិត្យថាផ្នែកណាត្រូវនឹងនិយមន័យ |
ការណែនាំវែងដោយសម្តីក៏បន្ថែមបន្ទុកក្នុងការចងចាំខ្លឹមសារដែលបានយល់។ ការដាក់លក្ខខណ្ឌសំខាន់ក្នុងតារាងជំហានខ្លីៗ ជួយឱ្យមិនចាំបាច់សុំឱ្យគេពន្យល់ឡើងវិញពីដើមម្តងហើយម្តងទៀត។
ពាក្យសព្ទនិងចំណេះដឹងមូលដ្ឋានក៏អាចកើនឡើងក្នុងវ័យពេញវ័យដែរ។ ជំនួសឱ្យចងចាំពាក្យថ្មីតាមនិយមន័យខ្លីតែប៉ុណ្ណោះ អាចភ្ជាប់វាទៅនឹងស្ថានភាពដែលប្រើពិត ហើយរំលឹកនិងប្រើវានៅពេលក្រោយ ដើម្បីបង្កើនពាក្យដែលយល់និងប្រើបាន។
ប្រើសមត្ថភាពដែលខ្លួនពូកែជាចំណុចចាប់ផ្តើមសម្រាប់យល់និងពន្យល់
អ្នកមិនចាំបាច់យល់និងពន្យល់តាមពាក្យតែប៉ុណ្ណោះទេ។ បើពូកែគិតតាមរូបភាពនិងលំហ អាចបង្ហាញលំដាប់ជាគំនូសលំហូរ ដាក់គំរូរួចរាល់ក្បែរអ្វីដែលកំពុងធ្វើ ឬដាក់គំនិតស្រដៀងគ្នាក្នុងតារាងប្រៀបធៀប ដើម្បីមើលឃើញទំនាក់ទំនង។
បើពូកែរកហេតុផលក្នុងបញ្ហាថ្មី ការប្រៀបធៀបឧទាហរណ៍និងករណីផ្ទុយជាច្រើន ដើម្បីរកក្បួនរួមមុននឹងពន្យល់ជាពាក្យ អាចងាយយល់ជាងការអាននិយមន័យអរូបីម្តងហើយម្តងទៀត។
ពេលពន្យល់ដោយខ្លួនឯង ក៏អាចរៀបចំគំនិតតាមគំនូសឬទីតាំងជាមុន រួចសរសេរជាអត្ថបទ ឬប្រើទម្រង់ថេរសម្រាប់របាយការណ៍ថា «សេចក្តីសន្និដ្ឋាន មូលហេតុ និងអ្វីដែលត្រូវធ្វើបន្ទាប់»។
ការបង្ហាញព័ត៌មានមូលដ្ឋាន លទ្ធផលដែលចង់បាន និងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យឱ្យមើលឃើញ ហើយប្រើទម្រង់ព័ត៌មានដែលខ្លួនពូកែជាចំណុចចាប់ផ្តើម ជួយឱ្យងាយធ្វើការជាមួយខ្លឹមសារដែលពិបាកយល់តាមពាក្យតែប៉ុណ្ណោះ។ ចំណុចដែលត្រូវមើលមិនត្រឹមតែការលំបាកផ្នែកភាសាទេ ប៉ុន្តែគឺវិធីណាដែលអាចជួយឱ្យយល់ និងបង្ហាញសមត្ថភាពបាន។ ភាពខុសគ្នានៃទម្រង់ព័ត៌មានដែលមនុស្សម្នាក់ៗប្រើបានល្អ មានពន្យល់ក្នុងអត្ថបទសមត្ថភាពភាសាលេចធ្លោ និងសមត្ថភាពមិនប្រើភាសាលេចធ្លោ។ របៀបរកវិធីបំពេញបន្ថែមតាមការផ្សំគ្នានៃសមត្ថភាព មានពន្យល់ក្នុងអត្ថបទរបៀបយល់ទម្រង់សមត្ថភាពគិត។