WAIS-IV-ի և WAIS-5-ի ինդեքսների համապատասխանությունը CHC կարողություններին
CHC տեսության հինգ կարողություններով դասավորելիս ճապոնական WAIS-IV-ի չորս ինդեքսների և ԱՄՆ-ի WAIS-5-ի հինգ ինդեքսների տարբերությունները ներկայացվում են հետևյալ կերպ։
| CHC կարողություն | Ճապոնական WAIS-IV | ԱՄՆ-ի WAIS-5 |
|---|---|---|
| Gc՝ բյուրեղացած ինտելեկտ | Լեզվական ըմբռնում (VCI) | Լեզվական ըմբռնման ինդեքս (Verbal Comprehension Index, VCI) |
| Gv՝ տեսատարածական մշակում | Ընկալողական դատողություն (PRI) | Տեսատարածական ինդեքս (Visual Spatial Index, VSI) |
| Gf՝ հոսուն դատողություն | Ընկալողական դատողություն (PRI) | Հոսուն դատողության ինդեքս (Fluid Reasoning Index, FRI) |
| Gwm՝ աշխատանքային հիշողություն | Աշխատանքային հիշողություն (WMI) | Աշխատանքային հիշողության ինդեքս (Working Memory Index, WMI) |
| Gs՝ մշակման արագություն | Մշակման արագություն (PSI) | Մշակման արագության ինդեքս (Processing Speed Index, PSI) |
Տարբերությունը Gv-ի և Gf-ի մեջ է։ WAIS-IV-ում երկուսն էլ ընդգրկված էին ընկալողական դատողության ինդեքսում (PRI), իսկ WAIS-5-ում բաժանվել են տեսատարածական (VSI) և հոսուն դատողության (FRI) ինդեքսների։ WAIS-5-ի փոփոխության հիմքը ոչ այնքան ևս մեկ ինդեքս ավելացնելն է, որքան PRI-ում ամփոփված Gv-ն և Gf-ն առանձին միավորներով մեկնաբանելու հնարավորությունը։
WAIS-IV-ի PRI-ն ընդգրկում էր Gv-ի և Gf-ի առաջադրանքները
Ճապոնական WAIS-IV-ում Gv-ն և Gf-ն նույն PRI-ի մեջ են, բայց ենթաթեստերում կատարվող գործընթացները տարբեր են։
| CHC կարողություն | PRI-ի մեջ ընդգրկված ենթաթեստեր | Հիմնական գործընթաց |
|---|---|---|
| Gv՝ տեսատարածական մշակում | Խորանարդներով նախշի կառուցում, Տեսողական գլուխկոտրուկներ, Պատկերի ամբողջացում | Ձևերը բաժանել ու կառուցել, մշակել ուղղություններն ու դիրքային կապերը |
| Gf՝ հոսուն դատողություն | Մատրիցային դատողություն, Կշեռքներ | Պատկերների կամ քանակների կապերից կանոններ ստանալ |
WAIS-5-ում նոր կարողություն չի ավելացվել։ Վերակազմավորման արդյունքում WAIS-IV-ի ենթաթեստերում արդեն առկա տարբերությունը ներկայացվել է VSI և FRI ինդեքսներով։
2026 թվականի հետազոտությունը՝ ճապոնական տարբերակի ստանդարտացման 1,120 մասնակիցների տվյալներով, նույնպես ցույց է տվել, որ տեսությունը ներառող բայեսյան մոդելների համեմատության մեջ CHC-ի վրա հիմնված հինգ գործոնով և բարձր կարգի g-ով մոդելը տվյալներին ավելի լավ է համապատասխանել, քան նախկին չորս գործոնով մոդելը։
Տեսողական աշխատանքային հիշողությունն ու ընդլայնված ինդեքսները
ԱՄՆ-ի WAIS-5-ում լսողական առաջադրանքներից կազմված հիմնական WMI-ից բացի Symbol Span և Spatial Addition ենթաթեստերից հնարավոր է հաշվարկել նշաններն ու դիրքերը դիտարկող տեսողական աշխատանքային հիշողության ինդեքսը՝ Visual Working Memory Index (VWMI)։ Կան նաև յուրաքանչյուր ոլորտն ավելի մեծ թվով ենթաթեստերով դիտարկող ընդլայնված ինդեքսներ և որոշակի գործընթացը դիտարկող լրացուցիչ ինդեքսներ։
| Լրացուցիչ ինդեքս | Ի՞նչն է հիմնականում մանրամասնում |
|---|---|
| Լեզվական՝ ընդլայնված բյուրեղացած ինտելեկտի ինդեքս (Verbal (Expanded Crystallized) Index, VECI) | Ավելի լայն Gc՝ «Նմանություններին» ու «Բառապաշարին» ավելացնելով «Գիտելիքն» ու «Ըմբռնումը» |
| Ընդլայնված հոսուն դատողության ինդեքս (Expanded Fluid Index, EFI) | Ավելի լայն Gf՝ «Մատրիցային դատողությանն» ու «Կշեռքներին» ավելացնելով «Թվաբանությունն» ու Set Relations-ը |
| Քանակական դատողության ինդեքս (Quantitative Reasoning Index, QRI) | «Կշեռքներում» և «Թվաբանությունում» արտահայտված քանակական դատողությունը |
| Ընդլայնված աշխատանքային հիշողության ինդեքս (Expanded Working Memory Index, EWMI) | Ավելի լայն Gwm՝ լսողական և տեսողական առաջադրանքների համադրմամբ |
WAIS-5-ի ինդեքսների կազմությունն ավելի մոտ է CHC տեսությանը
Gv-ի ու Gf-ի բաժանումը և աշխատանքային հիշողության լրացուցիչ ինդեքսները ցույց են տալիս, որ ԱՄՆ-ի WAIS-5-ի ինդեքսների կազմությունը WAIS-IV-ի համեմատ ավելի հեշտ է համապատասխանեցնել CHC տեսության կարողությունների բաժանմանը։
Սակայն ինդեքսների կազմության՝ CHC տեսությանը մոտ լինելը և հինգ կարողությունների վիճակագրորեն հստակ տարանջատվելը տարբեր հարցեր են։ 2026 թվականի հետազոտությունում՝ ԱՄՆ-ի ստանդարտացման 2,020 մասնակիցների տվյալների անկախ վերավերլուծությամբ, հաստատվել է Gv-ն և Gf-ն միավորող չորս խմբային գործոնով կառուցվածքը, այլ ոչ թե դրանք բաժանող հինգ խմբային գործոնով կառուցվածքը։
WAIS-IV-ից WAIS-5 ենթաթեստերի և FSIQ-ի փոփոխությունները մանրամասն համեմատված են WAIS-IV-ի և WAIS-5-ի տարբերությունների մասին հոդվածում։
BrainTypeIQ-ում Gc, Gf, Gv, Gwm և Gs հինգ ոլորտները հաշվարկվում են առանձին, և ընդհանուր ինտելեկտի գործակցի հետ միասին հնարավոր է տեսնել ճանաչողական պրոֆիլը։