IQ 100 har qanday yoshda tengdoshlar oʻrtachasini bildiradi
WAIS kabi IQ testlaridagi natija bir yoshdagi guruh ichidagi oʻrinni koʻrsatadigan standart balldir. IQning 100 boʻlishi odamning 20 yoshda ham, 70 yoshda ham tengdoshlari oʻrtachasiga yaqin natija olganini anglatadi.
Masalan, WAIS-IVning yaponcha versiyasida har bir subtestning xom bali yoshga moslashtirish jadvali bilan shkalali ballga aylantiriladi, keyin shu ballardan indeks ballari va toʻliq shkala IQsi (FSIQ) hisoblanadi. Shu sababli bir subtestdagi bir xil xom ball turli yosh guruhlarida boshqa-boshqa shkalali ballarga aylantirilishi mumkin.
Demak, yosh boʻyicha tuzatilgan IQ bir xil boʻlsa ham, yosh kattalar bilan keksa odamlarda toʻgʻri javoblar soni yoki bajarilgan ish hajmi bir xil boʻlishi shart emas. IQ topshiriqdagi natijaning oʻzi emas, tengdoshlar orasidagi oʻrinni bildiradi. Raqam bilan oʻrin oʻrtasidagi munosabat IQ ballarining maʼnosi maqolasida batafsil tushuntirilgan.
Intellektdagi oʻzgarish har bir qobiliyatda turlicha
Yosh oʻtishi bilan intellektning barcha qismlari bir xil surʼatda pasaymaydi; qobiliyatlar profili oʻzgaradi. 30 ga yaqin kognitiv topshiriqni oʻrgangan tadqiqotda eng yuqori natija kuzatiladigan davr turli qobiliyatlarda oʻsmirlikning oxiridan 60 yoshlargacha boʻlgan turli yosh bosqichlariga toʻgʻri kelgan va butun intellekt uchun umumiy bitta choʻqqi yosh topilmagan.
| Qobiliyat | Namunaviy topshiriqlarda yuqori natija kuzatiladigan davr | Keyingi oʻrtacha oʻzgarish |
|---|---|---|
| Axborotni qayta ishlash tezligi (Gs) | Oʻsmirlikning oxiri – 20 yoshlar boshi | Voyaga yetganlik davrining boshidanoq pasayishga moyil |
| Yangi masalalarda fikrlash (Gf) | 20 yoshlarda | Ilgari koʻrilmagan qoida va munosabatlarga oid natija asta-sekin pasayadi |
| Koʻrish-fazoviy qayta ishlash (Gv) | 20 yoshlarda | Aylantirish, fazoviy munosabat va tuzishni talab qiladigan topshiriqlarda pasayishga moyil |
| Ishchi xotira (Gwm) | 20 yoshlar oxiri – 30 yoshlar boshi | Saqlash bilan birga boshqarish va yangilash talab qilinadigan topshiriqlarda pasayishga moyil |
| Kristallashgan intellekt (Gc) | 50–60 yoshlarda | Oʻrta va katta yoshgacha oʻsib, pasayish kechroq boshlanadi |
Jadvaldagi yosh davrlari har bir qobiliyatning bitta qatʼiy choʻqqi yoshi borligini anglatmaydi; ular namunaviy topshiriqlarda kuzatilgan davrlardir.
Tezlik, yangi masalalarda fikrlash va maʼlumotni boshqarish nisbatan erta oʻzgaradi
Axborotni qayta ishlash tezligida (Gs) oʻzgarish oddiy signalga javob berish tezligidan koʻra bir nechta variantdan tanlash, solishtirish va belgilarni moslashtirish kabi jarayonlarda ertaroq namoyon boʻladi. Qisqa vaqt cheklovida koʻp elementni bajarish kerak boʻlgan topshiriqlarda odam vazifani toʻgʻri tushunsa ham, bajarishga ulgurgan elementlar soni kamayishi mumkin.
Yangi masalalarda fikrlash (Gf) ham ilk voyaga yetganlik davridan keyin asta-sekin pasayadi. Oʻzgarish ilgari koʻrilmagan masaladagi qoidani topish yoki bir nechta shartni bir vaqtda solishtirish kabi topshiriqlarda namoyon boʻladi.
Ishchi xotirada (Gwm) maʼlumotni qisqa vaqt oʻz holicha saqlashdan koʻra uni teskari tartibga qoʻyish, qayta tartiblash yoki yangilash kabi amallar ham qoʻshiladigan topshiriqlarda pasayish koʻproq kuzatiladi. Koʻrish-fazoviy qayta ishlashda (Gv) ham shaklni shunchaki ajratishdan koʻra uni xayolda aylantirish, qismlardan tayyor shakl tuzish yoki bir nechta joylashuv munosabatini boshqarish talab qilingan topshiriqlarda oʻzgarish namoyon boʻladi.
Soʻz boyligi va bilim oʻrta hamda katta yoshgacha oʻsishga moyil
Kristallashgan intellekt oʻrganish va tajriba orqali egallangan soʻz boyligi, umumiy bilim va tushunchalarni anglash yoki tushuntirishda ishlatish qobiliyatidir. Voyaga yetganlik davrida ham bilim toʻplanishda davom etgani uchun uning yoshga bogʻliq oʻzgarishi axborotni qayta ishlash tezligi va yangi masalalarda fikrlashdan farq qiladi.
18–89 yoshdagi odamlarning soʻz boyligini oʻrgangan tadqiqotda bir nechta lugʻat topshirigʻidagi natijalar taxminan 64–66 yoshgacha oshib, shundan keyin pasaya boshlagan. Soʻz boyligini qamrab oladigan kristallashgan qobiliyatlar ham oʻrtacha hisobda 60 yoshlargacha oʻsadi.
Natijada oʻrta va katta yoshdagi odamlarning oʻrtacha qobiliyat profilida qisqa vaqtda qayta ishlash yoki ilgari koʻrilmagan masalani yechish qobiliyatiga qaraganda toʻplangan soʻz boyligi va bilim nisbatan yuqoriroq saqlanadi. Axborotni qayta ishlash tezligidagi oʻzgarishni butun intellektning pasayishi deb talqin qilmasdan, tengdoshlar ichidagi oʻrin bilan qobiliyatlar muvozanatini alohida koʻrish muhim.
BrainTypeIQ yaponcha versiyasida ham Gf, Gv, Gwm va Gs ballariga har bir yoʻnalish boʻyicha maʼlumotlarda aniqlangan yosh tendensiyasi kiritiladi.