Կարճաժամկետ և աշխատանքային հիշողության տարբերությունը

Կարճաժամկետ հիշողությունը պահում է տեղեկությունը, իսկ աշխատանքային հիշողությունը նաև օգտագործում է այն

Աշխատանքային հիշողությանը նույնպես անհրաժեշտ է ժամանակավոր պահպանումը, ուստի երկուսն էլ մեծապես համընկնում են։ Խոսքն ավելի շուտ պահված տեղեկության հետ կատարվող գործողությունների տարբերության մասին է, քան երկու անկախ հիշողությունների։

Տարբերությունը կախված է նրանից, թե պահպանմանը ինչ է ավելանում

Լսած սենյակի համարը մինչև դռանը հասնելը հիշելը հիմնականում պահպանման առաջադրանք է։ Թվերն աճման կարգով վերադասավորելիս ավելանում է պահված տեղեկության հետ գործողություն կատարելը։ Հանդիպման հին վայրը նորով փոխարինելիս ավելանում է թարմացումը։ Իսկ մտքում հաշվարկելիս ու միջանկյալ արդյունքը հիշելիս պետք է հերթափոխել պահպանումն ու մշակումը։

Այսպիսի առաջադրանքներում անհրաժեշտ է նաև մտքում պահել ընթացիկ նպատակը և ուշադրությունը շարունակաբար ուղղել անհրաժեշտ տեղեկությանը։ Որքան պահպանմանն ավելանում են վերադասավորումը, թարմացումը, միաժամանակ այլ գործողություններն ու ուշադրության վերահսկումը, այնքան աշխատանքային հիշողության բեռը մեծանում է։

Baddeley-ի բազմաբաղադրիչ մոդելը բառերն ու հնչյունները, ձևերն ու դիրքերը կարճ ժամանակով պահող համակարգերը դիտարկում է որպես ավելի լայն աշխատանքային հիշողության մաս։ Cowan-ի մոդելը աշխատանքային հիշողությունը բացատրում է ժամանակավորապես ակտիվացված հիշողությամբ և ուշադրության աշխատանքով։ Կառուցվածքները տարբեր են, բայց երկու մոդելներն էլ կարճաժամկետ ու աշխատանքային հիշողությունները չեն դիտարկում որպես լիովին անկախ կարողություններ։

Պարզ և բարդ սփան առաջադրանքների բեռը տարբեր է

Հոգեբանության մեջ այն առաջադրանքները, որոնք գնահատում են կարճ ժամանակով պահվող և վերարտադրվող տարրերի թիվը, կոչվում են հիշողության ծավալի՝ սփան առաջադրանքներ (span tasks)։ Պարզ և բարդ սփան առաջադրանքների հիմնական տարբերությունն այն է, թե տեղեկությունը պահելիս պետք է արդյոք այլ գործողություն կատարել։

Թվերի ուղիղ հերթականությամբ կրկնումը պահանջում է լսած թվերը ներկայացնել նույն հերթականությամբ, ուստի հիմնական բեռը կարճաժամկետ պահպանման վրա է։ Հակառակ հերթականությամբ կրկնելիս ավելանում է թվերի շարքը շրջելու գործողությունը, և աշխատանքային հիշողության բեռն ավելի մեծ է, քան ուղիղ հերթականության դեպքում։ Հակառակ կրկնումը բարդ սփանից տարբերվում է կառուցվածքով․ դրանում թվերի պահպանման հետ հերթագայող առանձին այլ առաջադրանք չկա։

BrainTypeIQ-ն Gwm միավորը հաշվարկում է մտքում հաշվարկի և հիշողության թեստից, որում հաշվարկելիս պետք է պահել պատասխաններն ու դրանց հերթականությունը, և հակառակ հերթականությամբ հիշողության թեստից, որում լուսավորված դիրքերը վերարտադրվում են հակառակ հերթականությամբ։ Երկու առաջադրանքներն էլ պահանջում են ավելին, քան տեղեկությունն ուղղակի պահպանելը։

Առօրյայում առանձին դիտարկել տեղեկությունը պահելու և պահելով մշակելու դժվարությունները

Եթե լսած համարը մոռացվում է մինչև այն մուտքագրելը, բեռը տեղեկությունը ժամանակավորապես պահելու փուլում է։ Եթե հրահանգը հնարավոր է կրկնել, բայց գործն սկսելիս կորում է քայլերի հերթականությունը կամ միջանկյալ արդյունքը, բեռը պահված տեղեկությունը գործի ընթացքում օգտագործելու փուլում է։

Տեքստ կարդալիս սկզբում նշված ենթական կամ պայմանները պահվում և կապվում են հաջորդ հատվածի հետ։ Հոսուն դատողության դեպքում մի քանի պայման կամ միջանկյալ եզրակացություն պահվում է՝ դրանց կապերը համեմատելու համար։ Այս իրավիճակներում անհրաժեշտ է ոչ միայն որոշակի ծավալ հիշել, այլ նաև տեղեկությունը պահելով՝ այն օգտագործել ընթացիկ գործողության մեջ։

«Հեշտ եմ մոռանում» արտահայտությամբ նկարագրվող առօրյա դժվարությունները մեկ ընդհանուր խնդիր համարելու փոխարեն օգտակար է տարբերակել՝ տեղեկությունը մոռացվում է դեռ օգտագործելուց առաջ, թե դժվարությունն առաջանում է այն պահելով վերադասավորելու կամ թարմացնելու պահին։ Այդպես հստակ են դառնում բեռ ստեղծող իրավիճակները։ Կարողության ամբողջական մեխանիզմը ներկայացված է աշխատանքային հիշողության մասին հոդվածում, իսկ առօրյա դրսևորումներն ու գործնական հնարքները՝ աշխատանքային հիշողության ցածր մակարդակի մասին հոդվածում։