IQ 100-ը ցանկացած տարիքում նշանակում է նույն տարիքի մարդկանց միջին արդյունքը
WAIS-ի և այլ թեստերի ինտելեկտի գործակիցը՝ IQ-ն, ստանդարտ միավոր է, որը ցույց է տալիս մարդու դիրքը նույն տարիքի մարդկանց խմբի ներսում։ IQ 100-ը թե՛ 20, թե՛ 70 տարեկանում նշանակում է նույն տարիքի մարդկանց միջինին մոտ արդյունք։
WAIS-IV-ի ճապոնական տարբերակում յուրաքանչյուր ենթաթեստի հում միավորը տարիքային փոխարկման աղյուսակով վերածվում է սանդղակային միավորի։ Դրանցից հաշվարկվում են ինդեքսների միավորներն ու ամբողջական սանդղակի IQ-ն՝ FSIQ-ն։ Այդ պատճառով նույն ենթաթեստի նույն հում միավորը տարբեր տարիքային խմբերում կարող է փոխարկվել տարբեր սանդղակային միավորների։
Ուստի տարիքով ճշգրտված նույն IQ-ն դեռ չի նշանակում, որ երիտասարդ չափահասի և տարեց մարդու ճիշտ պատասխանների թիվը կամ կատարված աշխատանքի ծավալը նույնն են։ IQ-ն առաջադրանքում ստացված հում արդյունքը չէ, այլ դիրքը նույն տարիքի մարդկանց խմբում։ Թվի և զբաղեցրած դիրքի կապը մանրամասն բացատրվում է IQ միավորների նշանակության մասին հոդվածում։
Ինտելեկտի փոփոխությունները տարբեր են ըստ կարողության
Տարիքի հետ բոլոր կարողությունները նույն չափով չեն նվազում․ փոխվում է կարողությունների պրոֆիլի հավասարակշռությունը։ Մոտ 30 ճանաչողական առաջադրանք ուսումնասիրած հետազոտությունում ամենաբարձր արդյունքի տարիքը տատանվում էր դեռահասության վերջին տարիներից մինչև 60–69 տարեկանը։ Ամբողջ ինտելեկտի համար մեկ ընդհանուր գագաթային տարիք չէր հայտնաբերվել։
| Կարողություն | Տարիքը, երբ տիպիկ առաջադրանքներում արդյունքը բարձր է | Հետագա միջին փոփոխությունը |
|---|---|---|
| Մշակման արագություն՝ Gs | Դեռահասության վերջին տարիները և 20-ականների սկիզբը | Հակված է նվազելու չափահասության վաղ փուլից |
| Հոսուն դատողություն՝ Gf | 20–29 տարեկան | Նոր կանոնների ու կապերի մշակման արդյունքն աստիճանաբար նվազում է |
| Տեսատարածական մշակում՝ Gv | 20–29 տարեկան | Արդյունքի նվազումն ավելի նկատելի է պտտում, տարածական կապեր և ամբողջացում պահանջող առաջադրանքներում |
| Աշխատանքային հիշողություն՝ Gwm | 20-ականների վերջին և 30-ականների առաջին տարիները | Արդյունքի նվազումն ավելի նկատելի է, երբ պահպանմանը ավելանում են գործողություններն ու թարմացումը |
| Բյուրեղացած ինտելեկտ՝ Gc | 50–69 տարեկան | Աճում է մինչև միջին և ավելի մեծ տարիք, իսկ նվազումը սկսվում է ավելի ուշ |
Աղյուսակի տարիքային միջակայքները վերաբերում են տիպիկ առաջադրանքներում դիտված արդյունքներին։ Դրանք չեն նշանակում, որ յուրաքանչյուր կարողություն ունի մեկ հաստատուն գագաթային տարիք։
Արագությունը, նոր խնդիրներ լուծելու համար անհրաժեշտ դատողությունն ու տեղեկության փոխակերպումը համեմատաբար վաղ են փոխվում
Մշակման արագության՝ Gs-ի, դեպքում վաղ փոփոխությունն ավելի տեսանելի է մի քանի տարբերակից ընտրելու, համեմատելու կամ նշանները համապատասխանեցնելու մեջ, քան պարզ ազդանշանին արձագանքելու արագության մեջ։ Կարճ ժամանակում շատ տարրեր մշակելու առաջադրանքներում կատարվածի ծավալը կարող է նվազել, նույնիսկ երբ ամեն ինչ ճիշտ է հասկացվում։
Հոսուն դատողությունը՝ Gf-ը, նույնպես չափահասության վաղ շրջանից հետո աստիճանաբար նվազում է։ Փոփոխությունները երևում են նոր խնդրի կանոնը գտնելու կամ միաժամանակ մի քանի պայման համեմատելու առաջադրանքներում։
Աշխատանքային հիշողության՝ Gwm-ի, դեպքում նվազումն ավելի հեշտ է նկատվում հակառակ հերթականության, վերադասավորման կամ թարմացման գործողություններ պահանջող առաջադրանքներում, քան տեղեկությունը կարճ ժամանակով նույնությամբ պահելիս։ Տեսատարածական մշակման՝ Gv-ի, դեպքում էլ փոփոխությունները երևում են ոչ միայն ձևերը տարբերակելիս, այլ նաև պատկերը մտքում պտտելիս, մասերից ամբողջական ձև կառուցելիս կամ մի քանի դիրքային կապեր մշակելիս։
Բառապաշարն ու գիտելիքը հակված են աճելու մինչև միջին և ավելի մեծ տարիք
Բյուրեղացած ինտելեկտը ուսմամբ ու փորձով ձեռք բերված բառապաշարը, ընդհանուր գիտելիքն ու հասկացությունները հասկանալու և բացատրելու համար կիրառելու կարողությունն է։ Գիտելիքը շարունակում է կուտակվել նաև չափահասությունից հետո, ուստի դրա տարիքային փոփոխության ընթացքը տարբերվում է մշակման արագության և հոսուն դատողության ընթացքից։
18–89 տարեկան մարդկանց բառապաշարի արդյունքներն ուսումնասիրած հետազոտությունում մի քանի բառապաշարային առաջադրանքների արդյունքներն աճել են մինչև մոտ 64–66 տարեկանը, ապա սկսել նվազել։ Բառապաշարը ներառող բյուրեղացած կարողություններն ընդհանուր առմամբ նույնպես միջին հաշվով աճում են մինչև 60–69 տարեկանի շրջանը։
Այդ պատճառով միջին և ավելի մեծ տարիքում միջին կարողությունների պրոֆիլում կուտակված բառապաշարն ու գիտելիքը պահպանվում են համեմատաբար բարձր մակարդակով՝ կարճ ժամանակում մշակելու և նոր խնդիրներ լուծելու կարողությունների համեմատ։ Մշակման արագության փոփոխությունը ամբողջ ինտելեկտի նվազում համարելու փոխարեն կարևոր է առանձին դիտարկել դիրքը նույն տարիքի մարդկանց խմբում և առանձին կարողությունների հավասարակշռությունը։
BrainTypeIQ-ի ճապոներեն տարբերակում նույնպես Gf-ի, Gv-ի, Gwm-ի և Gs-ի միավորները հաշվի են առնում յուրաքանչյուր ոլորտում հաստատված տարիքային միտումները։