Perceptual Reasoning નીચું હોય ત્યારે સામાન્ય રીતે દેખાતી લાક્ષણિકતાઓ
Perceptual Reasoning (PRI) નીચું હોય ત્યારે દેખાતી લાક્ષણિકતાઓને મુખ્યત્વે “આકાર અને ગોઠવણી બનાવવામાં પડતો ભાર” તથા “આકૃતિમાંથી નિયમ શોધવામાં પડતો ભાર” એમ બે ભાગમાં વહેંચી શકાય છે.
- આકારની દિશા બદલાય, ત્યારે એ જ આકાર છે એવું નક્કી કરવામાં સમય લાગે છે
- ભાગોને જોડીને બનતો પૂર્ણ આકાર મનમાં બનાવવો મુશ્કેલ લાગે છે
- નમૂના અને ચાલુ કામની સ્થિતિ સરખાવતી વખતે કયો ભાગ કોની સાથે મેળ ખાય છે તે ખોવાઈ જાય છે
- શબ્દોમાં સમજાવ્યા વગરનો નિયમ અનેક આકૃતિમાંથી શોધવો મુશ્કેલ લાગે છે
- નિયમના સંભવિત વિકલ્પો વધે, ત્યારે કયો વિકલ્પ તપાસ્યો હતો તે યાદ રહેતું નથી
આકૃતિ જોવામાં જ નહીં, પરંતુ દિશા, સ્થાન, ભાગ અને પૂર્ણ આકાર તથા નિયમના સંભવિત વિકલ્પોને મનમાં જાળવીને બદલવા અને અનુમાન કરવું પડે ત્યારે ભાર વધુ વધે છે. દિશા સરખી કરવી, સંબંધનું નામ લખવું, વચ્ચેની સ્થિતિ સાચવી રાખવી અથવા વાસ્તવિક વસ્તુ ખસેડવી જેવી શરતો બનાવવાથી એ જ કાર્ય આગળ વધારવું સહેલું બને છે.
PRI નીચું હોય ત્યારે “આકાર અને ગોઠવણી” તથા “નિયમ શોધવો” અલગ જોવું
WAIS-IV Indiaનો Perceptual Reasoning Index (PRI) Block Design, Matrix Reasoning અને Visual Puzzles એમ ત્રણ મુખ્ય ઉપકસોટી પરથી બને છે. પરંતુ આ ત્રણેય ઉપકસોટી એક જ પ્રક્રિયા માપતી નથી.
- આકાર અને ગોઠવણી સંભાળવાનો ભાર: Block Design અને Visual Puzzlesમાં આકારને ભાગોમાં વહેંચવો, તેની દિશા અથવા સ્થાન બદલવું અને ભાગોમાંથી પૂર્ણ આકાર બનાવવો પડે છે.
- નિયમ શોધવાનો ભાર: Matrix Reasoningમાં અનેક આકૃતિ સરખાવીને સંબંધ અથવા નિયમ શોધવો અને જવાબ પસંદ કરવો પડે છે.
પહેલા પ્રકારના કાર્યમાં દૃશ્ય-સ્થાનિક પ્રક્રિયા (Gv) અને બીજા પ્રકારના કાર્યમાં પ્રવાહી તર્ક (Gf)નો વધુ ઉપયોગ થાય છે. એટલે PRI નીચું હોય, ત્યારે તેને એક જ “અભાષાકીય ક્ષમતા” તરીકે ન જોવું જોઈએ; આકાર અને ગોઠવણી સંભાળતી વખતે કે નિયમ શોધતી વખતે—કયા કાર્યમાં વધુ ભાર પડ્યો હતો તે જોવામાં આવે છે.
આનો અર્થ એવો નથી કે WAIS-IV Indiaના PRIમાંથી પોતાની રીતે બે અલગ સ્કોર ગણવામાં આવે. ઉપકસોટીઓ વચ્ચેના તફાવતનો ઉપયોગ ભારનો પ્રકાર અને યોગ્ય ઉપાય ઓળખવા માટે થાય છે. અમેરિકી WAIS-5માં આ બન્ને ક્ષમતાઓ અલગ મુખ્ય સૂચકાંક તરીકે બતાવવામાં આવે છે. આવૃત્તિ પ્રમાણેની રચનાનો તફાવત WAIS-IV અને WAIS-5 વચ્ચેનો તફાવતમાં સમજાવ્યો છે.
BrainTypeIQમાં પ્રવાહી તર્ક અને દૃશ્ય-સ્થાનિક પ્રક્રિયા અલગ જોઈ શકાય છે. આકાર અને ગોઠવણી તથા નિયમ શોધવામાંથી કયું ક્ષેત્ર તુલનાત્મક રીતે નીચું છે તે જોઈને પહેલાં કયો ઉપાય અજમાવવો તે નક્કી કરી શકાય છે.
મુશ્કેલી પડતી પરિસ્થિતિઓ અને ભાર ઘટાડવાની રીતો
આ ઉપાયોમાં મુખ્ય બાબત મનમાં સંભાળવામાં આવતા સંબંધ, વચ્ચેની સ્થિતિ અને પગલાંના ક્રમને શબ્દો, પ્રક્રિયાના પગલાં, વાસ્તવિક વસ્તુ અથવા લખાણમાં બહાર દેખાય તેમ રાખવાની છે.
| ભારનો પ્રકાર | કામ અથવા અભ્યાસમાં દેખાતી પરિસ્થિતિ | ભાર ઘટાડવાની રીત |
|---|---|---|
| દિશા અને સ્થાન | કામમાં નકશા સાથે વાસ્તવિક વસ્તુનો, અથવા અભ્યાસમાં ખુલેલા આકાર સાથે બીજી દિશાથી દેખાતી આકૃતિનો મેળ બેસાડવો | કાગળ અથવા વસ્તુ ફેરવવી અને મૂળ દિશા તથા ઉપર-નીચે-જમણે-ડાબેની દિશા તીરથી બતાવવી |
| ભાગ અને પૂર્ણ આકાર | પૂર્ણ આકૃતિ જોઈને વસ્તુ બનાવવી અથવા ઘન આકાર અને તેનો છેદ વિચારવો | ભાગોને કામચલાઉ રીતે ગોઠવવા અને પૂર્ણ આકારની બહારની રેખા તથા વચ્ચેની સ્થિતિ સાચવી રાખવી |
| નમૂના સાથે સરખામણી | નમૂના અને ચાલુ કામની સ્થિતિ વારંવાર સરખાવવી | બન્નેને બાજુબાજુ રાખીને મેળ ખાતા ભાગને એક જ નંબર આપવો |
| ન કહેવાયેલો નિયમ | અનેક આકૃતિ અથવા ચાર્ટમાંથી સામાન્ય નિયમ શોધવો | નિયમના સંભવિત વિકલ્પ ટૂંકમાં લખીને એક પછી એક તપાસવા અને ખોટા વિકલ્પ કાઢી નાખવા |
| અનેક પગલાં | વસ્તુ બનાવવી અથવા આકૃતિ વાંચવાના અનેક પગલાં સતત લેવા | 1 પગલું 1 લાઇનમાં લખવું અને પૂરું થયેલા પગલાં પર નિશાની કરવી |
શબ્દોનો ઉપયોગ કરતી વખતે લાંબી સમજાવટ ઉમેરવાને બદલે “ડાબી બાજુનો છેડો”, “ઘડિયાળની દિશામાં 90 ડિગ્રી”, “લાલ સપાટી ઉપર” અથવા “A અને Bની લંબાઈ સરખી” જેવા જરૂરી સંબંધ અને કાર્ય જ લખવામાં આવે છે.
એ જ કાર્યમાં સંબંધનાં નામ, ક્રમાંકિત પગલાં, વાસ્તવિક વસ્તુ ખસેડવી અને કાચો નકશો બનાવવો જેવી રીતો અજમાવીને, જે રીતથી ચોકસાઈ વધે અને એ જ કામ ફરી કરવું સહેલું બને તે રાખવામાં આવે છે.