WAISના પરિણામમાં FSIQ એકંદર સ્તર બતાવે છે અને ચાર સૂચકાંકનો તફાવત “ક્ષમતા સારી રીતે દેખાતી શરતો” તથા “વધુ ભાર પડતી શરતો” બતાવે છે.
ઉપકસોટીઓ અને કસોટી દરમિયાન વ્યક્તિએ કેવી રીતે જવાબ આપ્યા તે આ તફાવત શાના કારણે થયો છે તે વધુ સ્પષ્ટ કરે છે. સ્કોરના તફાવતને કામ, અભ્યાસ અને વાતચીતમાં કામગીરી બદલાતી હોય એવી શરતો સાથે જોડવો એ WAISનું પરિણામ વાંચવાનો મુખ્ય મુદ્દો છે.
FSIQ બતાવતું એકંદર સ્તર
FSIQ (Full Scale IQ) અનેક જ્ઞાનાત્મક ક્ષેત્રોને ભેગાં કરીને મળતો એકંદર સ્કોર છે. સરેરાશ 100 અને પ્રમાણભૂત વિચલન 15ના માપદંડ પર તે સમાન ઉંમરના લોકોની સરખામણીમાં એકંદર બૌદ્ધિક ક્ષમતાનું સ્તર દર્શાવે છે.
પરિણામમાં આપેલું percentile સમાન ઉંમરના સમૂહમાં વ્યક્તિનું સ્થાન દર્શાવે છે. Confidence interval માપનની ભૂલને ધ્યાનમાં લઈને સ્કોરની સંભવિત મર્યાદા બતાવે છે. એટલે FSIQને હંમેશાં એક જ સ્થિર મૂલ્ય તરીકે નહીં, પરંતુ આ મર્યાદા સાથે વાંચવામાં આવે છે.
પરંતુ ફક્ત FSIQ પરથી કયા કાર્યમાં ક્ષમતા સારી રીતે દેખાશે અને કઈ શરતમાં ભાર વધશે તે જાણી શકાતું નથી. તેની અંદરની રચના ચાર સૂચકાંકમાં દેખાય છે. FSIQનો વિગતવાર અર્થ FSIQ શું છે?માં સમજાવ્યો છે.
ચાર સૂચકાંકનો તફાવત ક્ષમતા સારી રીતે દેખાતી અને ભાર વધતી શરતો બતાવે છે
VCI (ભાષાકીય સમજ), PRI (Perceptual Reasoning), WMI (વર્કિંગ મેમરી) અને PSI (પ્રક્રિયાની ઝડપ)માં સમવયસ્ક લોકોની સરખામણીમાં મળેલું સ્તર અને પોતાની બીજી ક્ષમતાઓની સરખામણીમાં તુલનાત્મક ઊંચું-નીચું સ્તર બન્ને દેખાય છે. દરેક સૂચકાંક શું માપે છે તેની માહિતી WAISના ચાર સૂચકાંકમાં છે.
ઉદાહરણ તરીકે, PSI 95 હોય અને બીજા સૂચકાંક લગભગ 120 હોય. PSI સમવયસ્ક લોકોની સરખામણીમાં સરેરાશ સ્તરે છે, પરંતુ પોતાની બીજી ક્ષમતાઓ કરતાં નીચો છે. તેથી સમયમર્યાદામાં દૃશ્ય માહિતી શોધવાની કે હાથથી જવાબ લખવાની જરૂર હોય એવા કાર્ય સમજ અને તર્કની ક્ષમતા પૂરી રીતે બતાવવામાં અડચણ બની શકે છે.
આ રીતે WAISના સૂચકાંકનો તફાવત ફક્ત “કઈ ક્ષમતા ઊંચી કે નીચી છે” એટલું નહીં, પરંતુ એક જ વ્યક્તિની કામગીરી કાર્યની શરતો પ્રમાણે કેવી રીતે બદલાય છે તે બતાવે છે.
અહેવાલમાં સૂચકાંકો વચ્ચેના તફાવતનું વિશ્લેષણ હોય, તો statistical significance બતાવે છે કે તફાવતને ફક્ત માપનની ભૂલથી સમજાવવો મુશ્કેલ છે કે નહીં. Base rate બતાવે છે કે આવો જ તફાવત ધોરણ સમૂહમાં કેટલી વાર જોવા મળે છે. આ બન્ને માહિતી ચાર સૂચકાંકમાં દેખાતા તફાવતની ખાતરી અને તે કેટલો અસામાન્ય છે તે સમજવામાં મદદ કરે છે.
ઉપકસોટીઓ અને કસોટી દરમિયાનનું વર્તન તફાવતનું કારણ વધુ સ્પષ્ટ કરે છે
ચાર સૂચકાંક અલગ ક્ષેત્રો વચ્ચેનો તફાવત બતાવે છે. ઉપકસોટીઓ પરથી એ તફાવત દૃશ્ય શોધ, મૌખિક માહિતી યાદ રાખવી, લખવાની ક્રિયા અથવા સમયમર્યાદા જેવી કઈ શરતમાં વધુ થયો છે તે દેખાય છે. ઉપકસોટીનો scaled score સરેરાશ 10 અને પ્રમાણભૂત વિચલન 3 ધરાવે છે; એટલે તેનો માપદંડ સરેરાશ 100 ધરાવતા FSIQ અને સૂચકાંકના સ્કોરથી જુદો છે.
એક જ PSIમાં ચિહ્ન શોધીને સરખાવવાનું કાર્ય અને નમૂના પ્રમાણે ચિહ્નો સતત લખવાનું કાર્ય જુદી પ્રક્રિયા માંગે છે. ફક્ત બીજા કાર્યનો સ્કોર નીચો હોય, તો “પ્રક્રિયાની ઝડપ નીચી છે” એટલું કહીને અટકવાને બદલે લખવા અથવા પગલાં પ્રમાણે કામ કરવાની શરતમાં ભાર વધ્યો હતો કે નહીં તે જોઈ શકાય છે.
પોતાની બીજી ક્ષમતાઓ કરતાં WMI નીચો હોય, કસોટી દરમિયાન મૌખિક રીતે એક પછી એક આપેલી કેટલીક માહિતી વચ્ચે જ યાદમાંથી નીકળી જતી હોય અને રોજિંદા જીવનમાં પણ ઘણી મૌખિક સૂચનાઓ યાદ રાખવી મુશ્કેલ હોય, તો માહિતી એક સમયે એક ભાગમાં આપવી અથવા મુખ્ય મુદ્દા લખીને રાખવા જેવી રીત ઉપયોગી બને છે. PSI તુલનાત્મક રીતે નીચો હોય અને ચોકસાઈ જાળવતા સમય પૂરો થઈ જતો હોય, તો સમય અથવા જવાબ આપવાની રીત બદલવાથી ક્ષમતા વધુ સારી રીતે દેખાય છે કે નહીં તે જોઈ શકાય છે.
પરિણામ સમજતી વખતે સ્કોરના તફાવત કરતાં વધુ મહત્વનું એ છે કે એ તફાવત કસોટી દરમિયાન કયા વર્તનમાં દેખાયો અને રોજિંદા જીવનની કઈ પરિસ્થિતિમાં વારંવાર દેખાય છે. ક્ષમતાઓનો તફાવત જીવન સાથે જોડવાની રીત જ્ઞાનાત્મક પ્રોફાઇલ શું છે?માં સમજાવી છે.