Yetişkinlerde nörogelişimsel değerlendirmede IQ testi neden kullanılır?
WAIS, DEHB veya otizm tanısı koymaz. Genel zihinsel düzeyi ve bilişsel yeteneklerin nasıl bir araya geldiğini göstererek, kişinin hangi koşullarda rahat ilerlediğini ve nerede daha fazla zorlandığını anlamaya yardımcı olur.
Tanı değerlendirmesinde bu sonuçlar; bugünkü güçlükler, çocukluktan başlayan gelişim ve yaşam öyküsü, okul ve iş deneyimleri, klinik görüşme, davranış gözlemi ve gerektiğinde başka değerlendirmelerle birleştirilir. Aynı tanıya sahip kişilerde bile puan örüntüsü farklı olabilir; belirli bir “DEHB profili” veya “otizm profili” tek başına tanı kanıtı değildir.
WAIS bilişsel yeteneklerin birleşimini gösterir
Sonuçlarda genel IQ’nun yanında sözel kavrama, akıl yürütme, çalışma belleği ve işlemleme hızı gibi alanlar görülebilir. Asıl değer, bu puanları tanı etiketiyle eşleştirmek değil, günlük yaşamda tekrar eden güçlüklerle birlikte okumaktır.
Çalışma belleği puanı sunan bir sürümde bu alan sözel kavrama veya akıl yürütmeye göre düşükse, kişi karmaşık içeriği anlayabildiği hâlde birden fazla sözlü yönergeyi akılda tutarak ilerlerken ayrıntı kaçırıyor mu diye bakılır. İşlemleme hızı görece düşükse, uzun düşünmede güçlü performans gösterirken kısa süreli eşleştirme ve yoğun veri girişi sırasında zorlanıp zorlanmadığı incelenir.
WAIS’in doğrudan gösterdiği şey, yapılandırılmış test ortamındaki performanstır. Puan farkları kişinin yaşam öyküsü, test sırasındaki davranışı ve iş ya da günlük yaşamda tekrar eden güçlükleriyle örtüştüğünde; yeteneğin daha rahat ortaya çıktığı ve yükün arttığı koşullar somutlaşır. IQ profilindeki farklılıkların gelişimsel özelliklerle ilişkisi IQ farklılıkları ve gelişimsel değerlendirme sayfasında ele alınır.
Başlangıç noktası erişkin psikiyatrisi polikliniğidir
DEHB, otizm veya başka bir nörogelişimsel durumun tanısını değerlendirmek istiyorsanız Türkiye’de kamu sistemindeki en öngörülebilir yol, erişkin psikiyatrisi (ruh sağlığı ve hastalıkları) polikliniğinden başlamaktır. Kamu hastanelerindeki örneklerde psikoloğun bilişsel değerlendirmesi, psikiyatri veya ilgili hekim değerlendirmesinden sonra gerekli görüldüğünde istenir; doğrudan tek başına WAIS randevusu biçiminde işlemez.
Özel bir değerlendirme merkezine doğrudan başvurmak da mümkündür. Klinik görüşme, test, yazılı rapor ve geri bildirimin hangilerinin hizmete dâhil olduğunu baştan öğrenin. Türkiye’de farklı WAIS sürümleri kullanıldığı için testin tam adını, dilini ve normunu da sorun; sürüm farkları WAIS nedir? sayfasında açıklanır. Tanı için yapılan bütüncül değerlendirme ile yalnızca öz farkındalık amacıyla alınan online IQ testi aynı işi görmez.