U dorosłych z ADHD PSI nie jest konsekwentnie obniżony
W metaanalizie wyników WAIS-IV i WISC-V średni wskaźnik Szybkości Przetwarzania u dorosłych z ADHD wynosił 96,2 i nie różnił się od normatywnej średniej 100. Bardziej powtarzalna była niewielka różnica w pamięci roboczej. ADHD nie oznacza więc z definicji niskiej szybkości przetwarzania.
Gdy wynik szybkości jest niski u konkretnej osoby, porównuje się go z jej pozostałymi zdolnościami oraz z czynnościami, które w życiu zajmują najwięcej czasu. Ogólne wrażenie „pracuję wolno” nie mówi jeszcze, czy opóźnienie powstaje przy prostym porównywaniu, utracie uwagi, ponownym rozpoczęciu, poprawianiu błędów czy kontroli końcowej. Pełny obraz wyników badań przedstawiamy w artykule ADHD a IQ i WAIS.
PSI jest nazwą używaną w nowszych skalach. W WAIS-R(PL) szybkość najmocniej widać w podteście Symbole Cyfr, a WAIS-5 zawiera osobny PSI.
Opóźnienie wynika z sumy zatrzymań, powrotów i poprawek
W ADHD wyraźniejsza od stałego spowolnienia bywa zmienność: większość reakcji jest szybka, ale między nimi pojawiają się znacznie wolniejsze próby. Metaanaliza rozkładu czasów reakcji obejmująca 51 badań wykazała niemal zerową różnicę w typowym tempie reakcji, a zarazem większą zmienność i większy udział bardzo wolnych reakcji w grupie z ADHD.
Podobny mechanizm wydłuża pracę. Pojedynczy wpis można wykonać szybko, lecz potem uwaga odpływa, znika aktualne miejsce, po przerwaniu trzeba odtworzyć kryterium, a błąd wynikający z pośpiechu wymaga poprawy.
Całkowity czas = wykonanie + zatrzymania + powroty + poprawki + kontrola
Trzeba mierzyć nie szybkość jednego wpisu, lecz czas pochłaniany przez każdy z tych etapów.
Co naprawdę obciąża zadania szybkościowe WAIS
W obecnym WAIS-R(PL) Symbole Cyfr wymagają używania klucza cyfra–symbol i zapisywania jak największej liczby właściwych znaków w określonym czasie.
| Część zadania | Dodatkowe wymaganie poza samym tempem |
|---|---|
| odnalezienie cyfry i symbolu | ruch wzroku między kluczem a polem odpowiedzi |
| utrzymanie reguły | ponowne odczytanie albo chwilowe zachowanie skojarzenia |
| zapis znaku | sprawność grafomotoryczna i kontrola położenia |
| ciąg dalszy | zachowanie rytmu oraz równowagi między szybkością a dokładnością |
W międzynarodowym WAIS-5 osobny PSI opiera się również na wyszukiwaniu symboli. Szybkość testowa łączy Gs z uwagą, wyszukiwaniem wzrokowym, utrzymaniem reguły, ruchem ręki i przyjętą strategią równoważenia szybkości i dokładności.
Zbuduj proces, w którym łatwo utrzymać ciągłość i wrócić po przerwaniu
Całkowity czas pracy staje się bardziej przewidywalny wtedy, gdy maleje liczba zatrzymań, powrotów i poprawek.
| Co zmienić | Konkretny mechanizm |
|---|---|
| aktualne miejsce | oznaczyć na ekranie ostatnią ukończoną pozycję, liczbę pozostałych pozycji i następną czynność |
| przerwania i powrót | obsługiwać powiadomienia między partiami pracy, a przed odejściem zapisać dokładny punkt wznowienia |
| czynności powtarzalne | ustalić stałą kolejność wpisywania, nazwy plików, gotowe sformułowania i kolejność kontroli |
| koniec partii | z góry określić jednostkę oraz kryterium zakończenia, na przykład trzy nagłówki albo dziesięć wpisów |
Wymuszanie stałego pośpiechu zwiększa liczbę błędów i późniejszych poprawek. Najskuteczniejszy jest mechanizm, który pozwala szybko odzyskać aktualny stan po każdym przerwaniu. Gdy problem obejmuje także rozpoczęcie, kontrolę i wysyłkę, warto użyć pełnego podziału z artykułu Dlaczego praca nie posuwa się naprzód mimo zrozumienia?. Ogólne sposoby ograniczania powtarzalnego wyszukiwania i wpisywania opisujemy w artykule Niska szybkość przetwarzania.