Przy ADHD pamięć robocza jest średnio nieco niższa
W zadaniach wykorzystujących pamięć roboczą dzieci i dorośli z ADHD osiągają przeciętnie nieco niższe wyniki. Ta zdolność pozwala krótko utrzymać potrzebną informację i jednocześnie użyć jej w następnym działaniu.
Różnica w WMI z badań WAIS-IV i WISC-V jest jednak niewielka, a średni wynik grupy nadal mieści się w przeciętnym zakresie. Osoba z ADHD może mieć średnią lub wysoką pamięć roboczą i nadal doświadczać wyraźnych problemów w codziennym działaniu. Liczby i pełny układ zdolności omawiamy w artykule ADHD a IQ i WAIS.
W obecnym WAIS-R(PL) Powtarzanie Cyfr i Arytmetyka wchodzą do szerszego czynnika Pamięć i Odporność na Dystraktory. Opisywane obciążenie dotyczy sytuacji, w której informacja potrzebna w danej chwili umyka podczas wykonywania kolejnej czynności.
Po odwróceniu uwagi umyka cel, aktualne miejsce lub następna czynność
Podczas pracy trzeba stale mieć dostęp do odpowiedzi na trzy pytania: po co to robię, gdzie jestem i co robię dalej.
Powiadomienie, dźwięk, widoczna obok informacja lub zadanie albo własna myśl przejmują uwagę i wytrącają z pamięci roboczej bieżący stan zadania. Po powrocie do zadania trzeba ponownie przejrzeć ekran i materiały, jeśli celu, wyniku pośredniego i kolejnego kroku nie da się od razu odtworzyć.
Rozproszenie kosztuje więc nie tylko sekundy spędzone poza zadaniem. Każde przerwanie może wydłużyć pracę o czas potrzebny na odzyskanie jej bieżącego stanu: ponowne czytanie akapitu, sprawdzanie już wykonanych kroków albo odtwarzanie decyzji.
„Zapominanie” przy ADHD warto podzielić według tego, co znika i kiedy.
| Co umyka | Typowa sytuacja | Mechanizm trudności |
|---|---|---|
| informacja sprzed chwili | kilka poleceń, rozmowa, obliczenie | podczas słuchania dalszej części lub układania odpowiedzi nie utrzymuje się wcześniejszy warunek |
| cel przerwanego zadania | powiadomienie, inna sprawa, wykonywanie kilku zadań równocześnie | przy powrocie nie można szybko odtworzyć celu, ostatniego ukończonego etapu i następnego kroku |
| zamiar na przyszłość | przedmiot do zabrania, wiadomość, termin lub wizyta | zamiar „zrobię to później” nie wraca w odpowiednim czasie i miejscu |
Ostatnia sytuacja angażuje także pamięć prospektywną. Jeden wynik WMI nie wyjaśnia wszystkich trzech przypadków; podział wskazuje jednak właściwy rodzaj zabezpieczenia.
Pozostaw informację tam, gdzie będzie potrzebna do powrotu
Skuteczny system zakłada, że uwaga czasem odejdzie. Jego zadaniem jest umożliwienie natychmiastowego powrotu bez odtwarzania całej pracy w głowie.
| Sytuacja | Co zapisać lub umieścić w otoczeniu |
|---|---|
| kilka ustnych poleceń | poprosić o zapisanie zadania, warunków i terminu lub samodzielnie je zapisać, a potem podzielić na czynności |
| przerwanie pracy | przed odejściem zapisać „cel — ukończone miejsce — następna czynność” |
| zamiar na później | ustawić przypomnienie w miejscu i czasie wykonania, zapisując jedną konkretną czynność |
| przedmioty | nadać im stałe miejsce mijane przy wyjściu |
| kilka projektów | używać jednej listy z widocznym stanem: w toku, oczekujące, ukończone |
Notatka „oferta” nadal wymaga ponownego skonstruowania planu. Zdanie „wpisane ilości; teraz przepisz ceny od trzeciego wiersza tabeli” pozwala zacząć od konkretnego miejsca.
Im więcej aplikacji i notatników, tym większy koszt pamiętania, gdzie szukać. Kalendarz dla terminów, jedna lista dla pracy i stałe miejsce dla przedmiotów tworzą kilka pewnych punktów powrotu.
Największy efekt daje zmniejszenie liczby informacji, które trzeba utrzymywać w głowie, oraz umożliwienie ich odtworzenia z otoczenia. Pozostałe strategie i dane o treningu opisujemy w artykule Niska pamięć robocza, a rozpoczęcie, przerwanie i ukończenie — w artykule Dlaczego praca nie posuwa się naprzód mimo zrozumienia?.