IQ मधून एकूण पातळी आणि क्षमतांमधील फरक समजतात
अनेक क्षमता मोजणाऱ्या IQ चाचणीत एकूण IQ आणि संज्ञानात्मक प्रोफाइल वेगवेगळी माहिती देतात.
| काय पाहायचे | काय समजते |
|---|---|
| एकूण IQ | विविध प्रकारच्या कामांमध्ये सामायिक असणाऱ्या शिकण्याच्या, आकलनाच्या आणि तर्क करण्याच्या क्षमतेची एकूण पातळी |
| संज्ञानात्मक प्रोफाइल | भाषिक आकलन, प्रवाही तर्कशक्ती, दृश्य-अवकाशीय प्रक्रिया, कार्यरत स्मृती आणि प्रक्रिया गती यांतील बलस्थाने व अडचणी |
वेगवेगळ्या प्रकारची कामे कितपत समजून घेता, शिकता आणि सोडवता येतात, हे एकूण IQ एका संख्येत एकत्रित करतो. एक लाखाहून अधिक लोकांचा समावेश असलेल्या मेटा-विश्लेषणात बुद्धिमत्ता आणि शैक्षणिक कामगिरी यांचा तुलनेने मजबूत संबंध आढळला होता (सहसंबंध गुणांक .54). त्यामुळे शिकण्याची, आकलनाची आणि तर्क करण्याची एकूण पातळी समजण्यासाठी एकूण IQ उपयोगी ठरतो. या एकत्रित गुणांचा अर्थ FSIQ म्हणजे काय? या लेखात अधिक स्पष्ट केला आहे.
दुसरीकडे, काम करण्याची किंवा अभ्यासाची पद्धत स्वतःला अनुरूप करण्यासाठी क्षमतानिहाय गुण उपयोगी पडतात. एकूण IQ सारखा असला, तरी सर्व क्षमता साधारण एकाच पातळीवर असलेली व्यक्ती आणि काही क्षमता जास्त तर काही कमी असलेली व्यक्ती यांना चांगली कामगिरी करता येण्याच्या परिस्थिती वेगळ्या असतात.
IQ सारखा असला तरी चांगली कामगिरी करण्यासाठी अनुकूल परिस्थिती वेगळी असते
भाषिक आकलन आणि प्रवाही तर्कशक्ती चांगली, पण कार्यरत स्मृती तुलनेने कमी असलेल्या व्यक्तीला गुंतागुंतीचा विषय समजू शकतो. मात्र जबाबदार व्यक्ती, अंतिम मुदत आणि अटी हे सर्व एकाच वेळी ऐकून काम करताना काही गोष्टी सुटू शकतात. प्रक्रिया गती तुलनेने कमी असेल, तर वेळ घेऊन केलेल्या विश्लेषणाचा दर्जा चांगला असू शकतो; पण सतत त्वरित उत्तरे द्यावी लागल्यास किंवा मोठ्या प्रमाणात नोंदी भराव्या लागल्यास कामगिरी खालावू शकते.
याउलट, दृश्य तर्कशक्ती चांगली आणि भाषिक आकलन तुलनेने कमी असलेल्या व्यक्तीला अमूर्त तोंडी स्पष्टीकरणापेक्षा पूर्ण झालेल्या कामाचा नमुना किंवा आकृती पाहून एकूण रचना लवकर समजते. क्षमतांच्या अशा संयोगांची सविस्तर माहिती संज्ञानात्मक प्रोफाइलची मूलतत्त्वे या लेखात आहे. आकलन व तर्कशक्ती आणि माहिती लक्षात ठेवून ठरलेल्या वेळेत प्रक्रिया करण्याची क्षमता यांतील फरक GAI आणि CPI मधील फरकातूनही समजतो.
निकाल दैनंदिन जीवनाशी जोडताना, गुणांतील फरक आणि प्रत्यक्ष अनुभव कुठे जुळतात ते पाहता येते. तोंडी सूचना ऐकताना काही भाग सुटतो, पण लेखी सूचना मिळाल्यावर काम पुढे जाते; वेळेचे बंधन काढल्यावर दर्जा सुधारतो; पूर्ण नमुना समोर असल्यावर सुरुवात लवकर होते. वारंवार दिसणारे हे फरक तुमच्यासाठी अनुकूल परिस्थिती कोणती आहे हे दाखवतात.
क्षमता वापरता येण्याच्या संधी वाढवण्यासाठी IQ चा निकाल वापरा
आधीपासून असलेली बलस्थाने उपयोगात येतील आणि तुलनेने कमकुवत प्रक्रियेवरच सर्व भार पडणार नाही, अशा प्रकारे कामाची किंवा अभ्यासाची परिस्थिती बदलण्यासाठी निकाल वापरता येतो.
कामात अनेक तोंडी अटी लिहून ठेवल्यास, माहिती लक्षात ठेवून काम करण्याचा भार कमी होतो. अभ्यासात आशय समजून घेण्याचा सराव आणि वेळेत प्रश्न सोडवण्याचा सराव वेगळा केल्यास, आकलनाची क्षमता आणि प्रक्रिया करण्याचा वेग यांची गल्लत होत नाही.
कार्यरत स्मृतीच्या प्रशिक्षणामुळे सराव केलेल्या कामांसारख्या कामांतील कामगिरीत सुधारणा झाली, तरी बुद्धिमत्ता किंवा वाचन आकलन यांसारख्या व्यापक क्षमतांपर्यंत तो फायदा पोहोचल्याचे आढळलेले नाही. दुसरीकडे, नोंदी आणि आठवण करून देणारी साधने वापरून माहिती बाहेर साठवण्याच्या संज्ञानात्मक भार कमी करण्याच्या पद्धतीने त्या क्षणी स्मृतीवर पडणारा भार कमी करता येतो. क्षमता बदलण्याची वाट पाहण्यापेक्षा, ती अधिक चांगल्या प्रकारे वापरता येईल असे बदल केल्यास निकालाचा दैनंदिन जीवनात लवकर उपयोग होतो.
BrainTypeIQ च्या निकालातून ठोस कृती कशी ठरवता येते, हे IQ प्रोफाइल कसे वाचावे या लेखात स्पष्ट केले आहे.