Լեզվական ըմբռնման ցածր ցուցանիշին բնորոշ առանձնահատկությունները
Ծանրաբեռնվածությունը հատկապես մեծանում է, երբ միաժամանակ հանդիպում են անծանոթ տերմիններ, չարտահայտված նախադրյալներ և վերացական բացատրություններ։
- Առաջին անգամ լսած մասնագիտական տերմինը ծանոթ բառերի կամ փորձի հետ կապելու համար ժամանակ է պետք
- Մի քանի կոնկրետ օրինակ հասկանալի է, բայց դրանց ընդհանուր սկզբունքը կարճ ձևակերպելը դժվար է
- Բառի իմաստը մոտավորապես հասկանալի է, բայց դրա սահմանումը կամ նման բառերից տարբերությունը բացատրելը դժվար է
- Նախնական գիտելիք ենթադրող բացատրության մեջ դժվար է լրացնել բաց թողնված մասերն ու կապել ասվածը
- Մտքերը զրուցակցին հասկանալի հերթականությամբ և ձևակերպումներով ներկայացնելու համար ժամանակ է պետք
Ծանոթ թեմաներում կամ այն ոլորտներում, որոնցում մարդը փորձ ունի, բառապաշարն ու նախնական գիտելիքներն արդեն կուտակված են, և խնդիրը կարող է չնկատվել։ Ծանրաբեռնվածությունը կտրուկ մեծանում է նոր պաշտոնում, նոր ոլորտում կամ առաջին անգամ ուսումնասիրվող առարկայում, երբ տերմիններն ու նախնական գիտելիքները պետք է սովորել միաժամանակ։
Հնարավոր է՝ գծապատկերը կամ իրական առարկան անմիջապես հասկանալի լինի, որոշ ժամանակ անց մարդը կարողանա բացատրել, իսկ կոնկրետ օրինակների հիման վրա՝ ճիշտ դատողություն անել։ Դժվարությունը ոչ թե բովանդակության, այլ այն միայն բառերով ընկալելու, ամփոփելու և պատասխանելու մեջ է։
Ի՞նչ է արտահայտում WAIS-ի լեզվական ըմբռնման միավորը
Ճապոնական WAIS-IV-ի լեզվական ըմբռնման ցուցանիշը (VCI) կազմվում է «Նմանություններ», «Բառապաշար» և «Գիտելիք» ենթաթեստերից։ Դրանք առաջադրանքներ են, որոնցում բառերի և ձեռք բերած գիտելիքների միջոցով պետք է դասավորել իմաստներն ու կապերը և դրանք արտահայտել պատասխանով։ Նման կարողություններ է ընդգրկում նաև բյուրեղացած ինտելեկտը (Gc)։
Լեզվական ըմբռնման ցուցանիշը կարող է ցածր լինել նույն տարիքի մարդկանց նորմից կամ մնալ միջին տիրույթում, բայց ցածր լինել մարդու մյուս կարողությունների ցուցանիշներից։ Երկրորդ դեպքում մարդը կարող է բարձր արդյունք ցույց տալ գծապատկերներով կամ իրական առարկաներով առաջադրանքներում, մինչդեռ միայն բառերով հասկանալն ու բացատրելը նրա թույլ կողմը լինի։ Ցուցանիշների կազմությունն ու միավորների մեկնաբանությունը ներկայացված են WAIS-ի ցուցանիշների մասին հոդվածում։
VCI-ն զրույց վարելու կարողության ընդհանուր գնահատականը չէ։ Եթե երկար հրահանգի ընթացքում բովանդակության մի մասը մոռացվում է, պետք է դիտարկել նաև աշխատանքային հիշողության ծանրաբեռնվածությունը, իսկ եթե դժվար է հենց տեքստ կարդալը՝ ընթերցման և այլ գործընթացների դժվարությունները։
Նախադրյալներն ու պատրաստի արդյունքը տեսանելի դարձնելը
Լուծման հիմքը միայն բառերը պարզեցնելը չէ։ Պետք է տեսանելի դարձնել, թե ինչ է պետք անել և երբ է աշխատանքը համարվում ավարտված։
| Դժվարություն առաջացնող իրավիճակ | Ինչպե՞ս հեշտացնել ըմբռնումը |
|---|---|
| Խնդրում են՝ «Որքան հնարավոր է արագ ու լավ ամփոփիր» | Հստակեցնել վերջնաժամկետը, ձևաչափը, ծավալը և պատրաստի արդյունքի օրինակը |
| Մասնագիտական տերմիններով հարուստ կանոնակարգից պետք է հասկանալ սեփական անելիքը | Առանձնացնել միայն անհրաժեշտ քայլերը և կողքին նշել տերմինների իմաստը |
| Նոր աշխատանքը սովորեցնում են միայն բանավոր | Խնդրել մեկ անգամ ցուցադրել և նախապես տեսնել պատրաստի արդյունքը |
| Նոր հասկացությունը սովորում են միայն սահմանումը կարդալով | Դիտարկել կոնկրետ օրինակներ և պարզել, թե դրանց որ մասն է համապատասխանում սահմանմանը |
Երկար բանավոր հրահանգի դեպքում ավելանում է նաև արդեն հասկացածը հիշողության մեջ պահելու ծանրաբեռնվածությունը։ Կարևոր պայմանները կարճ քայլաշարում գրելը ազատում է հրահանգն ամեն անգամ սկզբից նորից լսելու անհրաժեշտությունից։
Անհրաժեշտ բառապաշարն ու նախնական գիտելիքները հնարավոր է ավելացնել նաև հասուն տարիքում։ Նոր բառը միայն կարճ սահմանմամբ սովորելու փոխարեն այն կապեք կիրառման իրական իրավիճակների հետ, իսկ հետո վերհիշեք ու օգտագործեք։ Այդպես ավելանում են այն բառերը, որոնք մարդը և՛ հասկանում է, և՛ կարողանում է կիրառել։
Ուժեղ կարողություններից սկսել ըմբռնումն ու բացատրությունը
Պարտադիր չէ հասկանալ և բացատրել միայն բառերով։ Եթե ուժեղ է տեսատարածական մշակումը, կարելի է հերթականությունը ներկայացնել գործընթացի սխեմայով, պատրաստի օրինակը դնել ընթացիկ աշխատանքի կողքին կամ նման հասկացությունները դասավորել համեմատական աղյուսակում։ Այդպես կապերը տեսանելի են դառնում։
Եթե ուժեղ է հոսուն դատողությունը, վերացական սահմանումը կրկին ու կրկին կարդալու փոխարեն ավելի հեշտ է համեմատել մի քանի կոնկրետ օրինակ ու հակաօրինակ, գտնել ընդհանուր կանոնը և հետո վերադառնալ բառային ձևակերպմանը։
Սեփական բացատրության ժամանակ նույնպես կարելի է նախ մտքերը դասավորել գծապատկերով կամ տարրերի տեղադրությամբ և հետո դարձնել տեքստ, կամ հաղորդումը կազմել «եզրակացություն, պատճառ, հաջորդ անելիք» հաստատուն ձևաչափով։
Նախադրյալները, պատրաստի արդյունքն ու որոշման չափանիշները տեսանելի դարձնելը և մարդուն հարմար տեղեկատվական ձևից սկսելը հեշտացնում են նաև այն բովանդակության հետ աշխատանքը, որը միայն բառերով դժվար է հասկանալ։ Կարևոր է դիտարկել ոչ միայն լեզվական ըմբռնման դժվարությունը, այլ նաև թե որ ձևով մարդը կարող է հասկանալ և դրսևորել իր կարողությունները։ Տեղեկատվության հարմար ձևերի տարբերությունները ներկայացված են լեզվական և ոչ լեզվական կարողությունների գերակշռության մասին հոդվածում, իսկ կարողությունների համակցությամբ դժվարությունները փոխհատուցելու եղանակները՝ ճանաչողական պրոֆիլի մեկնաբանության մասին հոդվածում։