IQ 100 در هر سنی میانگین همان گروه سنی است
IQ در آزمونهایی مانند WAIS یک نمره استاندارد است که جایگاه فرد را میان افراد همسن نشان میدهد. IQ 100 چه در 20سالگی و چه در 70سالگی به معنای جایگاهی نزدیک به میانگین همسالان است.
در نسخه ژاپنی WAIS-IV، نمره خام هر خردهآزمون با جدول مخصوص سن به نمره مقیاسی تبدیل میشود و شاخصها و IQ کل (FSIQ) از آن محاسبه میشوند. بنابراین یک نمره خام یکسان در دو گروه سنی ممکن است به نمرههای مقیاسی متفاوتی تبدیل شود.
به همین دلیل، حتی اگر IQ پس از اصلاح سنی یکسان باشد، تعداد پاسخهای درست یا حجم پردازششده یک بزرگسال جوان و فرد سالمند لزوماً برابر نیست. IQ خودِ عملکرد خام در تکلیف نیست؛ جایگاه فرد میان همسالان است. رابطه نمره و رتبه در معنای نمره IQ توضیح داده شده است.
تغییر هوش در تواناییهای مختلف یکسان نیست
با افزایش سن، همه جنبههای هوش به یک میزان کاهش نمییابند؛ تعادل نیمرخ تواناییها تغییر میکند. یک پژوهش روی حدود 30 تکلیف شناختی نشان داد سن بهترین عملکرد، بسته به تکلیف، از اواخر نوجوانی تا دهه 60 زندگی متفاوت است و یک سن اوج مشترک برای کل هوش وجود ندارد.
| توانایی | دوره عملکرد بالا در تکالیف نمونه | تغییر متوسط پس از آن |
|---|---|---|
| سرعت پردازش (Gs) | اواخر نوجوانی تا اوایل دهه 20 | از سالهای نخست بزرگسالی زودتر کاهش مییابد |
| استدلال سیال (Gf) | دهه 20 | عملکرد در کشف قاعده و رابطه تازه بهتدریج کاهش مییابد |
| پردازش دیداری–فضایی (Gv) | دهه 20 | در تکالیف چرخش، رابطه مکانی و ساختن شکل کاهش بیشتر دیده میشود |
| حافظه کاری (Gwm) | اواخر دهه 20 تا اوایل دهه 30 | تکالیفی که به نگهداری، دستکاری و بهروزرسانی همزمان نیاز دارند زودتر تغییر میکنند |
| هوش متبلور (Gc) | دهه 50 تا 60 | تا میانسالی و پس از آن رشد میکند و دیرتر وارد روند کاهش میشود |
این بازهها به معنی وجود یک سن اوج ثابت برای هر توانایی نیستند؛ دورههاییاند که در تکالیف نمونه دیده شدهاند.
سرعت، استدلال ناآشنا و دستکاری اطلاعات زودتر تغییر میکنند
در سرعت پردازش (Gs)، تغییر زودهنگام بیشتر در انتخاب میان چند گزینه، مقایسه و تطبیق نماد دیده میشود تا واکنش ساده به یک علامت. در تکالیفی که باید در زمان کوتاه تعداد زیادی مورد بررسی شوند، ممکن است فرد پاسخها را درست بفهمد اما تعداد کمتری را کامل کند.
استدلال سیال (Gf) نیز پس از جوانی بهتدریج کاهش مییابد. این تغییر در کشف قاعده مسئلهای ناآشنا و مقایسه همزمان چند شرط دیده میشود.
در حافظه کاری (Gwm)، تکالیفی که اطلاعات را معکوس، مرتب یا بهروزرسانی میکنند بیشتر از نگهداری ساده کوتاهمدت کاهش نشان میدهند. در پردازش دیداری–فضایی (Gv) نیز تغییر در چرخش ذهنی، ساختن کل از اجزا و مدیریت چند رابطه مکانی بیشتر از تشخیص ساده شکل دیده میشود.
واژگان و دانش تا میانسالی و پس از آن رشد میکنند
هوش متبلور توانایی استفاده از واژگان، دانش عمومی و مفاهیمی است که با یادگیری و تجربه به دست آمدهاند. چون دانش در سراسر بزرگسالی نیز انباشته میشود، مسیر سنی آن با سرعت پردازش و استدلال سیال متفاوت است.
در یک پژوهش واژگان افراد 18 تا 89 سال، عملکرد در چند تکلیف واژگانی تا حدود 64 تا 66سالگی افزایش یافت و سپس وارد کاهش شد. توانایی متبلور بهطور کلی نیز بهطور میانگین تا حدود دهه 60 رشد میکند.
در نتیجه، در نیمرخ متوسط افراد میانسال و سالمند، واژگان و دانش انباشتهشده نسبت به توانایی پردازش در زمان کوتاه یا حل مسئله ناآشنا در سطح بالاتری حفظ میشوند. تغییر سرعت پردازش را نباید افت یکپارچه کل هوش دانست؛ باید جایگاه فرد میان همسالان و تعادل تواناییهای او جداگانه بررسی شود.
نسخه ژاپنی BrainTypeIQ نیز روندهای سنی مشاهدهشده در هر یک از حوزههای Gf، Gv، Gwm و Gs را در محاسبه نمره لحاظ میکند.