Người có ADHD có xu hướng đạt kết quả trí nhớ làm việc thấp hơn
Ở mức trung bình nhóm, người có ADHD có xu hướng đạt kết quả thấp hơn trong nhiệm vụ dùng trí nhớ làm việc. Xu hướng này được ghi nhận ở cả trẻ em và người trưởng thành. Trí nhớ làm việc là khả năng giữ thông tin cần thiết trong thời gian ngắn và dùng thông tin đó để xử lý bước tiếp theo.
Tuy vậy, chênh lệch thể hiện ở WMI của WAIS và WISC nhỏ, và trung bình nhóm ADHD vẫn nằm trong khoảng trung bình. WMI của một người có thể ở mức trung bình trở lên trong khi họ vẫn có ADHD và khó khăn hằng ngày. Bài Xu hướng IQ và WAIS ở ADHD trình bày các điểm trung bình và toàn bộ hồ sơ IQ.
Vấn đề thường gặp trong đời sống không phải kiến thức đã học biến mất. Đó là việc bỏ sót khi cần giữ thông tin đang dùng để tiếp tục bước sau, như việc sắp làm, chỉ dẫn vừa nghe hoặc tiến độ công việc.
Khi mất chú ý, mục tiêu, tiến độ và hành động tiếp theo dễ bị quên
Trong lúc làm việc, bạn giữ những thông tin như “để làm gì”, “đã xong đến đâu” và “tiếp theo làm gì”.
Khi chú ý chuyển sang thông báo, tiếng động, một việc khác vừa nhìn thấy hoặc suy nghĩ chợt nảy ra, quá trình giữ thông tin về công việc ban đầu bị gián đoạn. Sau khi xong việc chen ngang, nếu không nhớ lại ngay mục tiêu và tiến độ, bạn phải xem lại màn hình hoặc tài liệu để xác định mình đang làm gì.
Vì vậy, sự phân tán chú ý ở ADHD không chỉ làm mất thời gian tập trung mà còn tăng thời gian và công sức để tiếp tục sau mỗi lần gián đoạn. Chẳng hạn, sau một câu trả lời ngắn bạn phải đọc lại tài liệu nhiều lần, hoặc mở một tab khác rồi không quay lại công việc ban đầu.
Có thể chia việc “hay quên” ở ADHD thành ba dạng theo thông tin bị quên và thời điểm quên.
| Thông tin bị quên | Tình huống dễ xảy ra | Điều đang diễn ra |
|---|---|---|
| Thông tin vừa tiếp nhận | Nhiều chỉ dẫn, hội thoại, tính nhẩm | Khi nghe phần sau hoặc nghĩ câu trả lời, bạn không còn giữ được điều kiện ở phần trước |
| Mục tiêu của việc bị gián đoạn | Xử lý thông báo, việc chen ngang, nhiều nhiệm vụ | Khi quay lại, bạn không nhớ được mục tiêu ban đầu, phần đã xong và bước tiếp theo |
| Việc dự định làm sau | Đồ cần mang, liên lạc, nộp bài hoặc tài liệu, lịch hẹn | Ý định “sẽ làm sau” không được nhớ lại vào đúng thời điểm hoặc địa điểm |
Việc dự định làm sau còn liên quan đến trí nhớ dự định: nhớ lại ý định vào thời điểm phù hợp. Phân biệt thông tin nào bị quên và quên vào lúc nào giúp thấy cách điều chỉnh cần thiết, thay vì dùng một điểm WMI để giải thích toàn bộ tình trạng hay quên ở ADHD.
Đặt thông tin ở nơi cần dùng để có thể tiếp tục ngay cả khi đã quên
Trọng tâm là giúp bạn lấy lại thông tin từ môi trường khi đã quên. Hãy đưa ra ngoài đầu cả thông tin cần để tiếp tục công việc, bên cạnh những lịch hẹn.
| Tình huống gây khó khăn | Cách ghi lại hoặc bố trí thông tin bên ngoài |
|---|---|
| Nhiều chỉ dẫn bằng lời | Nhận thêm yêu cầu, điều kiện và thời hạn bằng chữ; chia thành từng phần thực hiện mỗi lần |
| Bị chen ngang khi đang làm | Trước khi rời việc, ghi một dòng về “mục tiêu, phần đã xong, hành động tiếp theo” |
| Việc cần làm sau | Đặt thông báo vào thời gian, địa điểm có thể thực hiện; ghi một hành động như “gửi tài liệu” |
| Đồ cần mang | Chọn vị trí cố định và đặt đồ ở nơi sẽ đi qua lúc ra ngoài |
| Nhiều công việc | Dùng một nơi duy nhất cho danh sách công việc, thể hiện rõ việc đang làm, đang chờ và đã xong |
Chẳng hạn, một ghi chú chỉ viết “báo giá” vẫn buộc bạn phải xác định lại nội dung khi tiếp tục. Nếu viết “đã nhập đến cột số lượng của báo giá; tiếp theo chép dòng 3 trong bảng đơn giá”, bạn có thể bắt đầu lại ngay từ câu đó.
Càng dùng nhiều ghi chú và ứng dụng, bạn càng phải nhớ nên tìm thông tin ở đâu. Việc ghi thông tin ra ngoài sẽ hữu ích hơn khi chỉ dùng một vài nơi cố định: lịch hẹn trong lịch, công việc trong một danh sách, đồ cần mang ở vị trí quy định.
Mục đích không phải làm bản thân trí nhớ làm việc mạnh lên. Đó là giảm lượng thông tin phải giữ và giúp bạn nhớ lại mục tiêu, tiến độ từ môi trường khi đã quên. Bài Đặc điểm và cách điều chỉnh khi trí nhớ làm việc thấp trình bày những cách áp dụng ngoài ADHD và hiệu quả của luyện trí nhớ làm việc. Bài Vì sao hiểu được nhưng công việc vẫn chậm? phân biệt các bước bắt đầu, gián đoạn, tiếp tục và hoàn thành.