Qayerda topshirish mumkin?
Bunday xizmatlar odatda “WAIS testi”, “psixodiagnostika” yoki “neyropsixologik baholash” nomlari bilan taqdim etiladi. Ishonchli xizmat kattalar uchun qaysi WAIS nashrini qaysi tilda oʻtkazishini murojaatning boshidayoq aniq koʻrsatadi.
Oʻzbekistonda WAIS yoki kattalarning kognitiv qobiliyatlarini keng qamrovli baholash uchun psixodiagnostika, klinik psixologiya yoki neyropsixologik baholash xizmatiga murojaat qilinadi. Xizmat nomida “psixologik test” yozilgani aynan WAIS oʻtkazilishini anglatmaydi; qaysi test nashri va qaysi tilda ishlatilishi alohida aniqlashtiriladi.
| Maqsad | Mos baholash turi | Kerakli natija |
|---|---|---|
| Tashxis va davolash | Psixiatr koʻrigini ham oʻz ichiga olgan klinik baholash | WAIS natijasi boshqa maʼlumotlar bilan birga talqin qilinadi |
| Kognitiv profil va hisobot | Klinik psixolog yoki neyropsixolog oʻtkazadigan keng qamrovli baholash | Ballar, mutaxassis izohi va yozma hisobot |
| Oʻzini tushunish | Natijani kundalik hayot bilan bogʻlab tushuntiradigan baholash | Kuchli va sust tomonlar hamda ularga mos ish sharoitlari |
Tashxis yoki rasmiy hujjat kerak boʻlsa, testni alohida topshirishning oʻzi yetmaydi. Baholash suhbat, rivojlanish tarixi va tibbiy tarix, zarur boʻlsa boshqa testlar bilan birga oʻtkaziladi. WAIS qanday tuzilgan va natijada nima olinishi WAIS nima? maqolasida tushuntirilgan.
Ishonchli xizmat besh asosiy jihatni aniq tushuntiradi
Ishonchli xizmat koʻrsatuvchi quyidagi besh savolga aniq javob bera oladi.
- Nashr: WAIS-IV, WAIS-5 yoki boshqa qaysi test ishlatiladi?
- Til: topshiriqlar qaysi tilda beriladi va javob qaysi tilda qabul qilinadi?
- Meʼyor: ball qaysi mamlakat, til va yosh guruhiga oid meʼyor bilan solishtiriladi?
- Mutaxassis malakasi: testni kim oʻtkazadi va natijani kim talqin qiladi?
- Hisobot maqsadi: natija faqat shaxsiy tushuntirish uchunmi yoki tibbiyot, taʼlim, ish joyi yoxud boshqa tashkilotga taqdim etishga ham yaroqlimi?
Oʻzbek tilida standartlashtirilgan kattalar WAIS nashri borligi tasdiqlanmagan. Shuning uchun ingliz yoki rus tilidagi materialdan foydalanilsa, tarjima testni standart oʻtkazish tartibiga qanday taʼsir qilishi va natija qaysi meʼyor bilan hisoblanishi tushuntirilishi kerak. Uyda gaplashiladigan til, taʼlim tili va test tili verbal ballarga taʼsir qilishi mumkin.
Umumiy xarajat faqat test narxidan iborat emas
WAIS uchun toʻlanadigan umumiy summa faqat test sessiyasidan iborat emas. Dastlabki suhbat, testni oʻtkazish, ballarni hisoblash, mutaxassis talqini, natijani tushuntirish va yozma hisobot narxga kirishi yoki alohida hisoblanishi mumkin. Tarjima, qoʻshimcha test yoki rasmiy hujjat kerak boʻlsa, ular ham umumiy summaga qoʻshiladi. Shu sababli alohida xizmatlarning narxi emas, yozma natijani olguncha toʻlanadigan jami summa solishtiriladi.
Test topshirilgan kun bilan hisobot tayyor boʻladigan kun bir xil boʻlmasligi mumkin
Test tugagan kuni yakuniy natija berilmasligi mumkin. Avval FSIQ, indekslar va subtest ballari hisoblanadi, keyin mutaxassis ularni tushuntiradi va yozma hisobot tayyorlaydi. Bir nechta test, batafsil klinik baholash yoki tashxis hujjati kerak boʻlsa, jarayon uzoqroq davom etadi.
WAIS hisoboti bilan shifokor tashxis hujjati bir xil hujjat emas. Natijani ish joyi, taʼlim muassasasi yoki Mensaga taqdim etishga yaroqli hisobot beradigan ishonchli xizmat uning tarkibi va taxminiy tayyor boʻlish sanasini yozilish paytidayoq aniq koʻrsatadi. Ballar va xulosani qanday oʻqish WAIS natijalarini talqin qilish maqolasida yoritilgan.
WAIS topilmasa, baholash shu yerda tugamaydi
Maqsad xotira, diqqat, rivojlanish xususiyatlari yoki oʻqish va ishdagi qiyinchiliklarni tushunish boʻlsa, WAIS oʻtkazadigan xizmat topilmagani baholashni toʻxtatmaydi. Keng qamrovli psixodiagnostik yoki neyropsixologik baholash shu savolga boshqa mos testlar, suhbat va kuzatuv bilan javob berishi mumkin.
| Asosiy savol | Foydali yoʻnalish |
|---|---|
| Diqqat, xotira yoki ishlash tezligidagi qiyinchilik | Keng qamrovli neyropsixologik yoki psixodiagnostik baholash |
| ADHD yoki ASDni aniqlash | Psixiatr va klinik psixolog ishtirokidagi koʻp tomonlama baholash |
| Oʻqish yoki ish sharoitini moslashtirish | Kuzatuv va aniq tavsiyalar kiritilgan hisobot |
| Kuchli va sust tomonlarni shaxsiy tushunish | Uyda topshiriladigan kognitiv profil testi |
Tashxis, yordam yoki boshqa tashkilotga topshiriladigan rasmiy natija uchun mutaxassis oʻtkazadigan baholash kerak. Uyda umumiy IQ va beshta qobiliyat boʻyicha profilni koʻrish uchun BrainTypeIQ ishlatiladi. Rasmiy baholash bilan uyda topshiriladigan profil testi WAIS va BrainTypeIQ oʻrtasidagi farq maqolasida taqqoslangan. WAIS nashrlaridagi oʻzgarishlar esa WAIS-IV va WAIS-5 farqi maqolasida tushuntirilgan.