Mazmunni tushunish va ishni yakunlash bir xil emas
Ishning mazmunini tushunib, muammo va uning yechimini izohlab bera olgandan keyin ham maqsadni yodda saqlash, keyingi harakatni tanlash, shartlarni yangilash, fikrni tayyor natijaga aylantirish, xatolarni tekshirib ishni topshirish bosqichlari qoladi.
Yigʻilishda yechimni darhol tushuntirib berish, ammo joyiga qaytgach kerakli faylni ocholmaslik mumkin. Reja tayyor boʻlsa-da, uni talab qilingan matn yoki jadvalga aylantirish koʻp vaqt olishi mumkin. Mazmun tugallangan boʻlsa-da, tekshirishni yakunlab, ishni topshirish qiyin boʻlishi mumkin. Bunday vaziyatda tushungandan keyingi qaysi bosqichda ish toʻxtab qolayotganiga qarash kerak.
Ish toʻxtab qoladigan bosqichlar
“Ishim sekin” degan umumiy xulosani tushunishdan keyingi bosqichlarga ajratamiz.
| Toʻxtab qoladigan bosqich | Qanday namoyon boʻladi |
|---|---|
| Boshlash | Nima qilish va javob qanday boʻlishi maʼlum, ammo birinchi harakat boshlanmaydi |
| Maqsadni saqlash va shartlarni yangilash | Ishlarni bittadan bajarish mumkin, ammo bir nechta shartdan ayrimlari jarayon davomida yoddan chiqadi |
| Vazifani almashtirish va qayta davom ettirish | Ish boʻlingandan keyin material qayta oʻqilib, qayergacha bajarilgani va keyingi qadam aniqlanadi |
| Natijani tayyorlash | Reja xayolda tez tuziladi, ammo uni matn, jadval yoki talab qilingan shaklga aylantirish koʻp vaqt oladi |
| Tekshirish | Bir joy qayta-qayta tekshiriladi va tekshiruv yakunlanmaydi |
| Yakunlash va topshirish | Mazmun tayyor, ammo tugallanganlik mezoni aniq boʻlmagani uchun ish topshirilmaydi |
Faqat boshlashda toʻxtab qoladigan odam va ishni boshlagach kiritish yoki tekshirishga koʻp vaqt sarflaydigan odam uchun oʻzgartirilishi kerak boʻlgan bosqich turlicha boʻladi. Vaqt va qayta ishlash eng koʻp toʻplanadigan bosqich — avval oʻzgartirish kerak boʻlgan asosiy toʻsiqdir.
Kognitiv qobiliyatlar farqi har bir bosqichda turlicha namoyon boʻladi
Kognitiv profilda yuqori verbal tushunish yoki fikrlash izohning maʼnosini, muammoning tuzilishini va yechimni tez anglashga yordam beradi. Ammo javobni yodda tutib, bir nechta shart bilan ishlash bosqichida ishchi xotira, solishtirish, koʻchirib yozish va kiritishni davom ettirish bosqichida esa axborotni qayta ishlash tezligiga tushadigan yuk ortadi.
Masalan, yigʻilishda yoʻnalish belgilanganidan keyin ham qabul qilingan va hali hal qilinmagan masalalarni ajratish, masʼul odam, muddat va topshirish shaklini yodda saqlab maʼlumot kiritish, raqamlar va yozuvlarni solishtirish kerak. Tez tushunish bilan bu jarayonlarning barchasini tez bajarish bir xil emas.
Kognitiv qobiliyat ballari ish sekinlashishining bevosita sababini aniqlash uchun ishlatilmaydi. Ular amalda ish toʻxtagan bosqich bilan solishtirilib, yuk qaysi jarayonda toʻplanayotganini aniqlashga yordam beradi.
Kuchli qobiliyat yordamida qoplash aniqlikni oshirib, koʻproq vaqt talab qilishi mumkin
Odam odatda kuchli qobiliyatlaridan yuk katta boʻlgan bosqichni qoplash uchun foydalanadi.
- Mayda shartlarni mazmunli guruhlarga birlashtirish
- Shakl yoki joylashuvga nom berib, ketma-ketlikni soʻz bilan tartiblash
- Qaysi bosqichda ekanini unutmaslik uchun amallarni xayolda soʻz bilan takrorlash
- Oldingi ishni namuna qilib, yangi vazifadagi farqlarnigina koʻrib chiqish
Standart hisobotda mayda qismlarni “hisoblash, tekshirish, topshirish” degan tanish guruhlar sifatida boshqarish mumkin. Yangi ishda esa har bir qism alohida qayta ishlanadi, shu sababli ayrim joylarni oʻtkazib yuborish va qayta oʻqish koʻpayadi. Soʻz bilan ifodalash va maʼno berish aniqlikni taʼminlaydi, ammo bunday oʻzgartirishga vaqt ketadi.
Vaqt chegarasi qattiq boʻlsa, soʻz bilan ifodalash, maʼno berish, qadamlarni tartiblash va tekshirish uchun yetarli vaqt qolmaydi. Ish boʻlinsa, unga qaytish uchun maqsadni, qaysi bosqichda qolganini va keyingi qadamni tiklash ham kerak boʻladi. Tinch sharoitda ish yurishib, tez javob yoki bir paytda bir nechta ish talab qilinganda izdan chiqsa, farq odatdagi yordamchi usulni qoʻllashga vaqt bor-yoʻqligidadir.
Xayolda qoʻllanadigan yordamchi usullarni ish jarayoniga kiritish
Foyda bergan yordamchi usullar band kunlarda ham takror qoʻllanadigan shaklga oʻtkaziladi.
| Toʻxtab qoladigan bosqich | Ish jarayoniga kiritiladigan usul |
|---|---|
| Boshlash | Boshlash vaqtini faylni ochish yoki sarlavhalarni yozish kabi birinchi harakat bilan bogʻlash |
| Maqsadni saqlash | Maqsad, shartlar va topshirish shaklini bir sahifaga jamlab, bajarilgan shartlarni belgilash |
| Vazifani almashtirish va qayta davom ettirish | Ishni boʻlishdan oldin “shu yergacha bajarildi / keyingi qadam shu” deb yozib qoldirish |
| Natijani tayyorlash | Mazmun, formatlash va tekshirishni ajratib, avval tuzilma va shablonni tayyorlash |
| Takroriy jarayon | Koʻchirib yozish, nomlash, formatlash va standart kiritishni formula, tayyor matn parchasi yoki avtomatlashtirishga oʻtkazish |
| Tekshirish va yakunlash | Tekshiriladigan bandlar, tekshiruv soni va topshirishga tayyor holatni oldindan belgilash |
Har safar xayolda eslash va jarayonni qayta tuzish zarurati kamayganda, vaqt, xatolar va takroriy ishlar birga qisqaradi, ish esa barqarorlashadi.
BrainTypeIQ umumiy IQ bilan 5 yoʻnalishni yonma-yon koʻrsatadi. Natijani ish amalda toʻxtagan bosqich bilan solishtirib, yuk qaysi jarayonda toʻplanayotganini aniqlash mumkin. Natijalarni qaysi tartibda koʻrish BrainTypeIQ hisobotini oʻqish maqolasida tushuntirilgan.