Kısa süreli bellek bilgiyi tutar, çalışma belleği tutarken kullanır
| Terim | Merkezindeki işlev | Örnek |
|---|---|---|
| Kısa süreli bellek | Bilgiyi geçici olarak korumak | Duyulan sayıları aynı sırayla tekrarlamak |
| Çalışma belleği | Bilgiyi korurken o anki işlemde kullanmak | Zihinden hesapta ara sonucu tutup sonraki işlemi yapmak |
Çalışma belleği de geçici korumaya ihtiyaç duyduğu için iki sistem büyük ölçüde örtüşür. Birbirinden bağımsız iki bellekten çok, korunan bilgiye hangi işlemlerin eklendiği açısından farklılaşırlar.
Fark, korumaya hangi işlemlerin eklendiğine bağlı olarak ortaya çıkar
Duyduğunuz oda numarasını kapıya ulaşana kadar aklınızda tutmak, koruma ağırlıklı bir görevdir. Sayıları küçükten büyüğe sıralamak işleme, eski buluşma yerini yenisiyle değiştirmek güncelleme, zihinden hesap yaparken ara sonucu unutmamak ise koruma ile işlem arasında geçiş gerektirir.
Bu tür görevlerde o anda ne yapılacağına dair hedefi korumak ve dikkati gerekli bilgi üzerinde tutmak da gerekir. Sıralama, güncelleme, eşzamanlı işlem ve dikkat kontrolü korumaya eklendikçe çalışma belleği yükü artar.
Baddeley'in çok bileşenli modeli, sözcükleri ve sesleri ya da şekilleri ve konumları kısa süre koruyan sistemleri daha geniş çalışma belleğinin içinde ele alır. Cowan'ın modeli ise çalışma belleğini geçici olarak etkinleşen anılar ve dikkatin işleyişi üzerinden açıklar. Yapıları farklı olsa da iki model de kısa süreli bellek ile çalışma belleğini tamamen bağımsız yetenekler olarak görmez.
Basit ve karmaşık bellek uzamı görevlerinin yükü farklıdır
Psikolojide, kısa süre içinde kaç öğenin korunup geri çağrılabildiğini ölçen görevlere bellek uzamı görevleri denir. Basit ve karmaşık bellek uzamı arasındaki temel fark, bilgi korunurken araya başka bir işlemin girip girmemesidir.
| Görev biçimi | Ne yapılır? | Örnek |
|---|---|---|
| Basit bellek uzamı | Sayı, sözcük veya konumu kısa süre koruyup aynı sırayla geri söylemek ya da göstermek | sayı uzamı, sözcük uzamı, konum uzamı |
| Karmaşık bellek uzamı | Bir denklemi değerlendirme veya metni işleme gibi görevleri yaparken ayrıca gösterilen sözcük ya da harfleri koruyup geri çağırmak | işlem uzamı, okuma uzamı |
Sayı Dizisinin ileri doğru tekrarı, duyulan sayıları aynı sırayla söylemeyi gerektirdiği için kısa süreli korumaya daha fazla ağırlık verir. Geriye doğru tekrarda sayı dizisini tersine çevirme işlemi eklenir ve çalışma belleği yükü artar. Ancak geriye doğru tekrar sırasında farklı bir işlem görevi araya girmediğinden, görev yapısı karmaşık bellek uzamından farklıdır.
BrainTypeIQ, hesaplama sırasında yanıtı ve sırasını korumayı gerektiren zihinden hesap belleği ile ışıkların konumunu ters sırada yeniden üretmeyi gerektiren ters sıra belleği görevlerinden Gwm alan puanını hesaplar. Her ikisi de bilgiyi olduğu gibi korumanın ötesinde bir işlem yükü içerir.
Günlük yaşamda korumayı ve korurken işlem yapmayı ayrı değerlendirin
Duyduğunuz numara siz tuşlamadan kayboluyorsa yük, bilgiyi kısa süre koruma aşamasındadır. Yönergeyi tekrarlayabildiğiniz halde işe başladığınızda adımları veya ara sonucu kaybediyorsanız yük, korunan bilgiyi kullanarak ilerleme aşamasındadır.
Okurken önceki bölümdeki özneyi ve koşulları koruyup sonraki bölümle ilişkilendirirsiniz. Akıcı akıl yürütmede ise birden fazla koşulu ve ara sonucu akılda tutarak ilişkileri karşılaştırırsınız. Bu durumlarda yalnızca hatırlanacak bilgi miktarı değil, bilgiyi koruyarak o anki işlemde kullanma yeteneği gerekir.
Günlük “unutkanlığı” tek bir sorun gibi görmek yerine, bilginin kullanılmadan önce mi kaybolduğunu yoksa korunurken sıralandığı ve güncellendiği aşamada mı dağıldığını ayırmak, yükün oluştuğu durumu somutlaştırır. Yeteneğin genel yapısı çalışma belleği nedir?, günlük yaşamdaki belirtiler ve uygulanabilir yöntemler ise çalışma belleği düşük olan kişilerin özellikleri yazısında açıklanmaktadır.