g عامل کی اے؟

g عامل وکھ وکھ ذہنی کمّاں وچ سانجھا حصّہ اے

لفظاں دا علم، حساب، شکلاں توں استدلال تے یادداشت دے کمّاں وچ بندے کولوں وکھ وکھ چیزاں منگیاں جاندیاں نیں۔ فیر وی، جدوں بہت سارے لوکاں دی کارکردگی دا موازنہ کیتا جاوے، تاں جیہڑا بندہ اک کم وچ اُچّا سکور لیندا اے، اوہ ہور کمّاں وچ وی اُچّا سکور لین ول مائل ہوندا اے۔ وکھ وکھ ذہنی کمّاں وچ نظر آؤن والا ایہہ سانجھا حصّہ عمومی ذہانت دا عامل، یعنی g عامل اے۔

کمّاں دے سکوراں دا مجموعی طور اُتے اک دوجے نال مثبت تعلق ہون نوں «مثبت باہمی تعلق دا مجموعہ» (positive manifold) آکھیا جاندا اے۔ Spearman نے 1904 دی تحقیق وچ عمومی عامل دی تجویز دِتّی سی۔ اوہدوں توں g عامل ذہانت دے ٹیسٹاں وچ مجموعی کارکردگی سمجھاؤن دا مرکزی تصوّر بن گیا اے۔

مثبت باہمی تعلق توں g عامل دا اندازہ کِویں لایا جاندا اے؟

g عامل کوئی ایسا سکور نہیں جیہڑا اک سوال دا جواب دے کے سیدھا ناپ لیا جاوے۔ ایہہ اک پوشیدہ متغیّر اے: لفظاں دے علم، استدلال، یادداشت تے رفتار ورگے کئی کمّاں دے سکور اکٹھے کرکے، اوہناں دے باہمی تعلق توں ایہدا اندازہ لایا جاندا اے۔

عاملاتی تجزیے وچ اوہ حصّہ جیہڑا کئی کمّاں دے سکوراں وچ اکٹھا ودھدا یا گھٹدا اے، اوہ ہر کم دے اپنے مخصوص حصّے توں وکھ کیتا جاندا اے۔ لفظاں والے کم وچ لفظاں دا علم تے Symbol Search وچ ویکھ کے نشان لبھن دی رفتار ورگے فرق موجود رہندے نیں، تے کمّاں دے سارے گروہ وچ سکوراں دی سانجھی تبدیلی نوں g عامل دے طور اُتے ظاہر کیتا جاندا اے۔

مختلف ثقافتاں تے مختلف ٹیسٹاں وچ ایہہ مثبت باہمی تعلق بار بار ملدا اے۔

g عامل، IQ تے FSIQ وچ فرق

FSIQ وکھ وکھ قسم دے کئی ذیلی ٹیسٹاں نوں اکٹھا کردا اے، ایس لئی اوہدے وچ g عامل دا مضبوط عکس ملدا اے۔ البتہ FSIQ اک مشاہدہ کیتا جان والا سکور اے، جیہڑا ہر ٹیسٹ دی مقرر بناوٹ تے سکور تبدیل کرن دے طریقے نال کڈھیا جاندا اے؛ g عامل اوہ پوشیدہ متغیّر اے جیہڑا ایہناں سکوراں دے آپسی تعلق نوں سمجھاؤندا اے۔ FSIQ کِویں کڈھیا جاندا اے تے ایہدا مطلب کی اے، ایس دی تفصیل FSIQ کی اے؟ وچ اے۔

g لوڈنگ کسے کم تے g عامل دے تعلق دی مضبوطی دسّدی اے

g لوڈنگ اوہ قدر اے جیہڑی دسّدی اے کہ کسے ذیلی ٹیسٹ دی کارکردگی g عامل نال کِنی مضبوطی نال جُڑی اے۔ اک سادہ، اک عامل والے ماڈل وچ جے g لوڈنگ .70 ہووے، تاں اوہدا مربع .49 بن دا اے۔ یعنی سکوراں دے پھیلاؤ دا 49% حصّہ g نال سانجھا ہوندا اے۔

WAIS-IV دے تجزیے وچ Arithmetic تے Vocabulary ورگے کمّاں دی g لوڈنگ نسبتاً اُچّی، تے پراسیسنگ دی رفتار والے کمّاں دی گھٹ سی۔ g لوڈنگ سوال دی مشکل نہیں دسّدی؛ ایہہ دسّدی اے کہ اوہ کم سارے کمّاں وچ سانجھی صلاحیت نوں کِنا ظاہر کردا اے۔ اکّو ذیلی ٹیسٹ دی قدر وی آزمائے گئے گروہ، نال شامل کیتے ہور ٹیسٹاں تے شماریاتی ماڈل دے مطابق بدل سکدی اے۔

IQ دے ٹیسٹ وکھ وکھ قسم دے کم ایس لئی اکٹھے کردے نیں کہ صرف کسے خاص علم یا سوال دے طریقے ول جھکاؤ پیدا نہ ہووے، تے کمّاں دے گروہ وچ سانجھا مجموعی درجہ ناپیا جا سکے۔

g عامل دا پڑھائی تے تربیت نال مضبوط تعلق اے

g عامل دا خاص طور اُتے نویں گلّاں سِکھن تے اوہناں اُتے مہارت حاصل کرن نال مضبوط تعلق اے۔ تعلیمی کارکردگی دے میٹا تجزیے تے پیشے دی تربیت تے کم اُتے کارکردگی دے میٹا تجزیے وچ ایہہ تعلق نتیجے دی قسم مطابق وکھ وکھ مضبوطی رکھدا اے۔

g، پڑھائی تے تربیت وچ سِکھن دی کامیابی دا چنگا اندازہ دیندا اے، پر اج کل دے کمّاں دی کارکردگی نال ایہدا تعلق اوہنا مضبوط نہیں جِنّا پہلے سمجھیا جاندا سی۔ کم اُتے کارکردگی دے تازہ اعداد نے پُرانی ایس وضاحت نوں وی سہارا نہیں دِتّا کہ «کم جِنّا پیچیدہ ہووے، g اوہدی کارکردگی دا اوہنا چنگا اندازہ دیندا اے»۔ IQ دے مجموعی درجے نوں زندگی دے اصل نتیجیاں نال کِویں جوڑیا جا سکدا اے، ایہہ IQ ناپن دا فائدہ وچ تفصیل نال دسّیا گیا اے۔

g عامل تے CHC دیاں وسیع صلاحیتاں وکھ وکھ سطحاں اُتے نیں

CHC نظریے وچ ذہانت نوں عمومی صلاحیت، وسیع صلاحیتاں تے مخصوص صلاحیتاں دیاں سطحاں وچ ترتیب دِتّی جاندی اے۔ اج عام ورتے جاندے Carroll والے ماڈل وچ سب توں اُتے g عامل، تے اوہدے تھلّے Gc، Gf، Gv، Gwm تے Gs ورگیاں وسیع صلاحیتاں رکھیاں جاندیاں نیں۔ CHC دی بنیاد بنن والے Horn دے نظریے وچ سب توں اُتے اک واحد g نہیں رکھیا گیا سی۔

g عامل سارے ذہنی کمّاں وچ سانجھا درجہ دسّدا اے، جدوں کہ وسیع صلاحیتاں دسّدیاں نیں کہ بندہ کیہڑی قسم دے کمّاں وچ اپنی صلاحیت سوکھے نال ورت سکدا اے۔ ایس لئی مجموعی IQ نیڑے نیڑے ہووے تاں وی زبان دی سمجھ، استدلال، بصری تے مکانی پراسیسنگ، ورکنگ میموری تے پراسیسنگ دی رفتار دا جوڑ وکھ ہو سکدا اے۔ ایہناں صلاحیتاں دے جوڑ نوں اصل حالتاں نال جوڑن دا طریقہ ذہنی صلاحیتاں دا پروفائل کی اے؟ وچ دسّیا گیا اے۔

BrainTypeIQ دے 9 ذیلی ٹیسٹ تہاڈا مجموعی IQ تے 5 صلاحیتاں دا پروفائل وکھاؤندے نیں۔