جیہڑا ٹیسٹ اوہ ثبوت نہیں دیندا جیہناں نال اوہدی جانچ ہو سکے، اوہدے IQ نوں باریک تے درست عدد سمجھ کے بھروسا نہ کرو۔ اشتہار، تلاش دے نتیجیاں وچ اُچی جگہ، سُتھری نتیجے دی سکرین یا IQ دا سرٹیفکیٹ، پیمائش دے معیار دا ثبوت نہیں۔ فیس تے معاہدے دیاں شرطاں سمیت ٹیسٹ چنݨ دا طریقہ بھروسے جوگ آن لائن IQ ٹیسٹ کِس طرح چنݨا اے؟ وچ اے۔
IQ ٹیسٹ دی پیمائش دا معیار طے کرن والیاں 4 گلاں
| پہلو | کی ویکھݨا اے | جے ایہ نہ ہووے |
|---|---|---|
| معیار بندی | ٹیسٹ لین تے سکور کڈھݨ دیاں شرطاں اِکّو نیں یا نہیں | آلے، وقت یا سکور کڈھݨ دے طریقے دا فرق وی سکور وچ شامل ہو جاندا اے |
| نارمز | کِنّاں لوکاں دے ڈیٹا نال موازنہ ہو رہیا اے | IQ 100 یا اُتلے 2٪ دا مطلب طے نہیں ہوندا |
| سکور دی یکسانیت، یعنی reliability | سکور کِنّا مستقل اے | اتفاق نال صحیح یا غلط جواب آؤݨ نال عدد بہت بدل جاندا اے |
| پیمائش دی صحت، یعنی validity | سکور نوں بیان کیتی صلاحیت دا نتیجہ سمجھ سکدے آں یا نہیں | صرف شکلاں بارے استدلال دے نتیجے نوں حد توں ودھ پھیلا کے مجموعی IQ کہہ دتا جاندا اے |
ایہناں 4 گلاں وچوں صرف اِک نال IQ دی پیمائش دا معیار نہیں جانچیا جا سکدا۔ مثال لئی، سکور بہت مستقل ہووے، پر صرف شکلاں بارے استدلال ماپیا گیا ہووے، تاں اوہ زبان، یادداشت تے پروسیسنگ سپیڈ سمیت مجموعی IQ دی درست پیمائش نہیں۔
معیار بندی تے نارمز
معیار بندی دا مطلب وضاحت، وقت دی حد، سوال، سکور کڈھݨ، تے وقت ختم ہون یا کم رُکݨ نال برتاؤ دا طریقہ اِکّو رکھݨا اے۔ آن لائن ٹیسٹ وچ فون تے کمپیوٹر اُتے وکھری دکھائی، انٹرنیٹ دی دیر، دوبارہ ٹیسٹ دین، تے تلاش یا نوٹ ورتݨ دے قاعدے وی سکور دیاں شرطاں وچ شامل نیں۔ اِکّو صلاحیت والے لوکاں دا IQ صرف ورتے آلے یا ٹیسٹ دین دیاں واریاں نال بہت بدل جائے، تاں ایہ آپس وچ موازنہ کرن جوگی پیمائش نہیں بن دی۔
نارمز اوہ لوکاں دا ڈیٹا اے جیہدے نال IQ دا موازنہ ہوندا اے۔ صحیح جواباں دی گنتی نوں صرف اوسط 100 تے معیاری انحراف 15 وچ بدلݨا ہووے، تاں کسے وی گروہ دے ڈیٹا نال ایہ ہو سکدا اے۔ صرف سائٹ اُتے آؤݨ والے لوکاں دے اوسط نوں 100 بناؤݨ نال، عام بالغ آبادی وچ بندے دی جگہ ظاہر نہیں ہوندی۔
نارمز وچ صرف لوکاں دی گنتی نہیں ویکھی جاندی۔ عمر، زبان، علاقہ، لوکاں نوں شامل کرن دا طریقہ، دوبارہ ٹیسٹ دین یا غیر معمولی جواباں تے ادھ وچ چھوڑݨ نال برتاؤ، عمر دی درستی، ڈیٹا اکٹھا کرن دا سال، تے موجودہ سوالاں تے سکور کڈھݨ دے طریقے نال میل وی ویکھیا جاندا اے۔
«100,000 لوکاں نے ٹیسٹ دتا» ہووے، پر ایہ واضح نہ ہووے کہ اِک بندے دیاں کئی واریاں شامل نیں یا نہیں، کِس عمر دے کِنّے لوک نیں، یا ڈیٹا کدوں اکٹھا ہویا، تاں نارمز دا معیار نہیں جانچیا جا سکدا۔ صرف پنجابی وچ ترجمہ کیتے ٹیسٹ اُتے ہور زبان دے نسخے دے نارمز وی سیدھے نہیں لا سکدے۔ جاپان ٹیسٹ سوسائٹی دے بنیادی اصول وچ وی حوالہ گروہ، نمونے، معیار بندی دے طریقے تے شماریاتی معلومات نوں درج کر کے دستیاب کرن دی لوڑ بیان کیتی گئی اے۔
سکور دی یکسانیت، پیمائش دی غلطی تے اعتماد دی حد
Reliability، یعنی سکور دی یکسانیت، ایہ ظاہر کردی اے کہ سکور وچ کِنّی مستقل معلومات نیں؛ ایس دا عدد 0 توں 1 دے وچکار ہوندا اے۔ سوالاں دے آپسی میل نوں ویکھݨ والی یکسانیت تے وکھرے دن دوبارہ ٹیسٹ دین اُتے نتیجے دی مستقل مزاجی ویکھݨ والی یکسانیت، وکھ وکھ سوالاں دے جواب دیندیاں نیں۔ صرف «reliability .90» لکھݨا کافی نہیں۔ ایہ وی ضروری اے کہ کِس قسم دی یکسانیت، کِنّاں لوکاں دے ڈیٹا نال، تے کیہڑے سکور لئی کڈھی گئی اے۔
Reliability توں فرد دے سکور دی پیمائش دی معیاری غلطی (SEM) کڈھی جا سکدی اے۔ معیاری انحراف 15 والی IQ پیمائش اُتے reliability .90 ہووے، تاں SEM تقریباً 4.7 پوائنٹ اے۔ 95٪ اعتماد دی حد ±1.96SEM نال کڈھݨ والے طریقے وچ، IQ 130 دی حد تقریباً 121–139 بن دی اے۔ Reliability .90 دا مطلب اِک اِک پوائنٹ تک درستگی نہیں۔
ایہ کسے فرد نوں اِک واری ٹیسٹ دین اُتے ملے سکور وچ شامل پیمائش دی غلطی ظاہر کردا اے۔ نارمز دے نمونے وچ طرف داری، یا صرف شکلاں بارے استدلال نوں مجموعی IQ کہݨ دی صحت دا سوال، اعتماد دی تنگ حد نال حل نہیں ہوندے۔
پیمائش دی صحت تے ماپیاں جان والیاں صلاحیتاں دی حد
Validity، یعنی پیمائش دی صحت، ایہ طے کردی اے کہ سکور نوں بیان کیتی صلاحیت دا نتیجہ سمجھیا جا سکدا اے یا نہیں۔ ایہ ویکھیا جاندا اے کہ سوال اوہ صلاحیت دے سارے متعلقہ پہلو ماپدے نیں یا نہیں، سوچی گئی سکوراں دی بناوٹ ڈیٹا وچ ثابت ہوندی اے یا نہیں، تے پہلے توں موجود ذہانت دے ٹیسٹاں یا متعلقہ کماں نال سکور دا رشتہ توقع مطابق اے یا نہیں۔
شکلاں والے سوال یا Matrix Reasoning، شکلاں بارے استدلال یا سیّال استدلال ماپݨ دے اچھے ٹیسٹ ہو سکدے نیں۔ پر شکلاں دے 30 سوالاں وچ اُچی reliability آؤݨ نال لفظاں دا علم، معلومات، ورکنگ میموری یا پروسیسنگ سپیڈ نہیں ماپے جاندے۔ جے نتیجے نوں مجموعی IQ کہنا اے، تاں کئی صلاحیتاں ماپݨ والی سوالاں دی بناوٹ، تے اوہناں نوں مجموعی سکور وچ جوڑݨ دا ثبوت چاہیدا اے۔
«پہلے توں موجود IQ ٹیسٹ نال باہمی تعلق .70» دا مطلب وی 70٪ درستگی نہیں۔ باہمی تعلق، یعنی correlation، ایہ اے کہ دو سکور اکٹھے کِنّے اُتے تھلے ہوندے نیں۔ فرض کرو ہر بندے دے سکور وچ اِکّو 10 پوائنٹ ودھا کے نواں سکور بنایا جائے، تاں اصل سکور نال correlation 1 ہووے گا، پر ہر بندے دا عدد 10 پوائنٹ وکھرا ہووے گا۔ موازنے والے ٹیسٹ دا ناں تے نسخہ، نمونہ، اوسط فرق، تے وکھ وکھ سکوراں دی حد وچ فرق ویکھݨ توں بغیر ایہ طے نہیں ہو سکدا کہ دوواں نوں اِکّو IQ سمجھ کے ورتیا جا سکدا اے یا نہیں۔
اُچا IQ ماپݨ لئی سوال تے نارمز
IQ 130 تے 140 دا فرق ماپݨ لئی دو حدّاں توں اگے جاݨا پیندا اے۔
| حد | کی چاہیدا اے | کمی ہووے تاں کی ہوندا اے |
|---|---|---|
| سوالاں دی اُپری حد | اوہ سوال جیہڑے اُچی صلاحیت والے لوکاں دے وچکار وی فرق دکھا سکݨ | اُچے سکور والے تقریباً سارے جواب صحیح دیندے نیں، تے صلاحیت دا فرق ویکھیا نہیں جا سکدا |
| نارمز دی اُپری حد | اُچے سکوراں دی حد لئی کافی ڈیٹا تے سکور بدلݨ دا طریقہ | اِکّو صحیح جواباں دی گنتی توں باریک IQ دا مستقل اندازہ نہیں لایا جا سکدا |
پورا نمونہ وڈا ہووے تاں وی تقسیم دے کنارے اُتے لوک تھوڑے ہوندے نیں۔ اوسط 100 تے معیاری انحراف 15 والی نارمل تقسیم فرض کیتی جائے، تاں 2,000 لوکاں دے نمونے وچ IQ 140 یا ودھ والے تقریباً 8 لوک ہون گے۔ ایہ ڈیٹا IQ 140، 142 تے 145 دا باریک فرق بھروسے جوگ طریقے نال طے کرن لئی کافی نہیں۔ IQ سکور تے آبادی دا حصہ ویکھݨ نال سمجھ آؤندی اے کہ سکور جِنّا اُچا ہووے، ضروری ڈیٹا اکٹھا کرنا اوہنا اوکھا کیوں ہوندا اے۔
WISC-V دے عام نارمز لئی 2,200 بچیاں دے نمونے وچوں صرف 16 بچیاں دا کوئی مرکب سکور 150 یا ودھ سی۔ ایس لئی اُچے سکوراں لئی وکھرے توسیع شدہ نارمز بنائے گئے، تے اُچی صلاحیت والے 108 بچیاں دے وکھرے نمونے وچ وی اوہناں دی جانچ کیتی گئی۔ معروف ٹیسٹاں وچ وی اُچی حد لئی خاص سوالاں دی بناوٹ تے ڈیٹا ضروری اے۔
پیمائش دا معیار جانچݨ لئی ضروری دستیاب معلومات
دستیاب معلومات وچ اشتہاری دعویاں دی بجائے ایہ میل ویکھو۔
| کی جانچݨا اے | کیہڑیاں معلومات چاہیدیاں نیں |
|---|---|
| عدد کِنّاں لوکاں نوں معیار بنا کے کڈھیا گیا اے | متعلقہ آبادی، نمونے دی بناوٹ، اکٹھا کرن دا سال، سکور بدلݨ دا طریقہ |
| عدد کیہڑی صلاحیت ماپدا اے | سوالاں دی بناوٹ، سکوراں دی بناوٹ، پیمائش دی صحت جانچݨ دے طریقے تے نتیجے |
| عدد وچ کِنّی غلطی شامل اے | ٹیسٹ دیاں شرطاں، reliability دی قسم، SEM، اُچے سکوراں دی حد جانچݨ دا طریقہ |
سارا اصل ڈیٹا، سکور کڈھݨ والا الگورتھم تے اصل سوال سارے عام کرن دی لوڑ نہیں۔ جے متعلقہ آبادی، نمونہ، ٹیسٹ دیاں شرطاں، سکور بدلݨ دا طریقہ، reliability تے غلطی، validity دے اہم نتیجے، تے تکنیکی معلومات دا موجودہ نسخے نال میل سمجھ آ جائے، تاں ورتݨ والا دعوے دی جانچ کر سکدا اے۔
پر جے ایہناں دی جانچ جوگ معلومات نہ ہون، تاں IQ 137 ورگا باریک عدد آؤݨ دے باوجود اوہدا مطلب تے درستگی پکی نہیں ہو سکدی۔ ثبوت دستیاب نہ کرن والے ٹیسٹ دے IQ نوں باریک تے درست عدد سمجھ کے بھروسا نہ کرو۔ عملی نتیجہ ایہی اے۔
BrainTypeIQ دی پیمائش دے دستیاب ثبوت
BrainTypeIQ 9 ذیلی ٹیسٹ چنݨ دی وجہ تے 5 شعبیاں نال اوہناں دا رشتہ دکھاؤندا اے، تے 9 ذیلی ٹیسٹاں توں مجموعی IQ تے 5 شعبے بناؤندا اے۔
معیاری سکوراں وچ تبدیلی تے مرکب سکور کڈھݨ دا طریقہ، جاپانی نسخے دے پہلی واری مکمل کرن والے 841 لوکاں توں بنے نارمز، تے مجموعی IQ دی reliability .929 تے SEM تقریباً 4.0 پوائنٹ وی دستیاب نیں۔ جے مقصد رسمی جانچ یا کسے ادارے نوں نتیجہ دینا اے، تاں آن لائن ٹیسٹاں دے معیار دا موازنہ کرن دی بجائے، WAIS تے آن لائن IQ ٹیسٹ دے کردار دا فرق ویکھ کے چنو۔