Ұқсастықтар — екі сөзді жоғары деңгейлі ұғыммен біріктіру тапсырмасы
WAIS-IV-тегі «Ұқсастықтар» субтестінде ұсынылған екі сөздің несімен ұқсас екенін өз сөзіңізбен түсіндіресіз. Бір сөзді ғана сипаттау немесе екеуіне қатысты бір оқиғаны атау жеткіліксіз: жауап екі сөзді де қамтитын жоғары деңгейлі ұғым болуы керек.
Тест тапсырмасы емес мысал ретінде «карта қолданбасы» мен «қоғамдық көлік бағытын көрсететін қолданбаны» алайық. «Екеуі де смартфонда қолданылады» — үстірт ұқсастық. Ал «баратын жерге жету бағытын анықтауға көмектесетін ақпарат құралы» деген жауап олардың негізгі қызметін бір ұғыммен қамтиды.
Бағалауда дерексіз сөздердің саны немесе түсіндірменің ұзақтығы шешуші емес. Маңыздысы — екі сөздің мағынасын салыстырып, екеуін де дәл сипаттайтын ортақ белгіні таңдау және оны қысқа сөзбен жеткізу.
WAIS-IV нұсқасының құрылымында «Ұқсастықтар» «Сөздік қор» және «Жалпы білім» субтесттерімен бірге вербалды түсіну индексін (VCI) құрайтын негізгі субтестке жатады.
Ұқсастықтар ұпайы қандай қабілетті көрсетеді?
Ұпай жоғары болса, бірнеше нақты мысалдың немесе пікірдің ортақ мәнін бөліп алып, оны қысқа қорытындыға не қағидаға жинақтау қабілеті күшті қырыңыз ретінде көрінеді. Бұл қабілет мәтіннің негізгі ойын бір сөйлеммен айтуға, әртүрлі жағдайларды бір мәселе ретінде жүйелеуге және үйренген мысалдан басқа жағдайда да қолданылатын ережені анықтауға көмектеседі.
Ұпай төмен болса, әр сөзді және нақты мазмұнды түсінсеңіз де, олардың ортақ мәнін таңдап, қысқа қорытынды жасауға көбірек күш қажет болуы мүмкін. Ортақ белгіні түсінгенмен, нақты мысалдарды тізумен шектелуіңіз немесе жауабыңызды бағаланатын қысқа тұжырымға келтіруіңіз қиын болуы ықтимал.
Сөздік қор мен жалпы білімнен айырмашылығы
«Ұқсастықтар», «Сөздік қор» және «Жалпы білім» субтесттерінің үшеуінде де меңгерілген сөздер мен мағыналар қолданылады. Айырмашылығы — сол біліммен қандай әрекет жасау керегінде.
| Субтест | Тікелей талап | Негізгі әрекет |
|---|---|---|
| Ұқсастықтар | Екі сөздің ортақ белгісін түсіндіру | Нақты мысалдардан ортақ мәнді бөліп, жоғары деңгейлі ұғымға біріктіру |
| Сөздік қор | Бір сөздің мағынасын түсіндіру | Сөздік білімді еске түсіру, мағынаны дәл ажырату және сөзбен жеткізу |
| Жалпы білім | Жалпы фактілер туралы сұрақтарға жауап беру | Жинақталған жалпы білімді еске түсіру |
«Сөздік қордан» «Ұқсастықтар» ұпайы айқын төмен болса, сөздерді және олардың жеке мағыналарын түсінгенмен, бірнеше мысалдың ортақ мәнін анықтап, оны бір қорытындыға не ережеге жинақтау көбірек күш талап етуі мүмкін. Мысалы, мәтіннің бөлшектерін түсініп, негізгі ойын қысқа айту қиын болуы немесе жиналыста әр пікірді түсінгенмен, ортақ мәселені жүйелеуге уақыт кетуі ықтимал.
«Ұқсастықтар» мен «Сөздік қор» ұпайларының екеуі де төмен болса, ортақ белгіні іздеуге негіз болатын сөз мағынасын түсіну де қосымша қиындық тудыруы мүмкін. «Жалпы білімнен» «Ұқсастықтар» ұпайы айқын төмен болса, есте сақталған фактіні айтудан гөрі бірнеше мазмұнды жүйелеп, ортақ мағына құру көбірек күш талап етеді.
Үш субтест те сөз бен білімді қолдану қабілетін әр қырынан көрсетеді.
BrainTypeIQ тілдік аналогиясынан айырмашылығы
BrainTypeIQ тілдік аналогиясында үлгі болатын сөз жұбының арасындағы байланысты анықтап, дәл сондай байланысы бар басқа сөз жұбын таңдайсыз. Бұл тапсырма мен WAIS-IV-тегі «Ұқсастықтар» субтестінің ортақ тұсы — жеке сөздердің мағынасынан асып, ұғымдар арасындағы байланысты анықтау.
Айырмашылығы: WAIS-IV-тегі «Ұқсастықтарда» бір жұпқа ортақ ұғымды өз сөзіңізбен айтасыз, ал BrainTypeIQ тілдік аналогиясында үлгідегідей байланысы бар жұпты таңдайсыз. Жауап нұсқаларын қолдану еркін жауап құрастыру талабын азайтып, сөздер арасындағы байланыс үлгісін басқа жұпқа қолдануға бағыттайды.