WAIS — бір ғана өзгермейтін тест емес, ересектерге арналған тестілер сериясы
WAIS — Wechsler Adult Intelligence Scale, яғни Векслердің ересектер интеллект шкаласы атауының қысқартылған түрі. Даярлығы бар маман бір адамға бірнеше түрлі тапсырманы жеке өткізіп, нәтижені сол жастағы нормативтік топпен салыстырады. Бағалау жалпы когнитивтік деңгейді ғана емес, адамның қай тапсырмаларда қабілетін оңай көрсететінін және қай тапсырмалар көбірек күш талап ететінін де анықтауға көмектеседі.
WAIS бірнеше рет жаңартылған. Сондықтан Қазақстандағы құжатта тек WAIS немесе тест Векслера деп жазылса, оның қай нұсқа екені атауынан анықталмайды. Ескі нұсқаның вербалды және әрекеттік IQ көрсеткіштерін, WAIS-IV-тің төрт индексін және WAIS-5-тің бес индексін бір құрылым ретінде оқуға болмайды.
Есептен нұсқаны, тілді және нормативтік топты анықтаңыз
Алдымен есептегі толық нұсқа атауын, шығарушысын, тест қай тілде жүргізілгенін және ұпайдың қай нормативтік топпен салыстырылғанын қараңыз. Индекс пен субтест атаулары, сондай-ақ көрсетілген жас аралығы да нұсқаны ажыратуға көмектеседі.
Қазақстанда бұрынғы вербалды және тілдік емес құрылымға негізделген оқу материалдары мен тест жинақтары әлі де кездеседі. Бұл олардың қазіргі стандартты нұсқа екенін білдірмейді; керісінше, WAIS атауының өзінен нақты нұсқаны анықтау мүмкін емес екенін көрсетеді.
Тестті басқа тілге бейімдеу сөздерді аударумен бітпейді: тапсырмалар, өткізу тәртібі және ұпай мағынасы жаңа тіл мен мәдениетте баламалы болуы керек (Халықаралық тест комиссиясының бейімдеу нұсқаулығы). Сондықтан тест тілі мен ұпай салыстырылған нормативтік топ есепте анық жазылуы қажет; басқа елдің нормасын Қазақстан халқына арналған норма деп қабылдауға болмайды.
Ескі құрылым, WAIS-IV және WAIS-5 әртүрлі ұпайлар береді
| Нұсқа немесе құрылым | Негізгі ұпайлар | FSIQ құрамы |
|---|---|---|
| Ескі құрылым | Вербалды IQ (VIQ), әрекеттік IQ (PIQ) және толық шкалалық IQ | Нақты құрамы сол нұсқаның нұсқаулығынан анықталады |
| WAIS-IV US | Тілдік түсіну (VCI), перцептивтік пайымдау (PRI), жұмыс жады (WMI), өңдеу жылдамдығы (PSI) | 10 негізгі субтест |
| WAIS-5 US | Тілдік түсіну (VCI), кеңістіктік-көру (VSI), сұйық пайымдау (FRI), жұмыс жады (WMI), өңдеу жылдамдығы (PSI) | 7 субтест; негізгі бес индекс 10 негізгі субтестке сүйенеді |
Бұл — АҚШ нұсқаларының құрылымы, Қазақстанда өткізілетін кез келген WAIS-тің автоматты сипаттамасы емес. WAIS-IV пен WAIS-5-ті тікелей салыстырыңыз, ал қолыңыздағы ұпайларды осы ретпен оқыңыз.
WAIS нені көрсетеді және нені анықтамайды
WAIS негізгі субтесттерден жалпы когнитивтік деңгейдің бағасын шығарады. Сала ұпайлары мен жеке субтесттер адамның тілдік білімді қолдану, жаңа заңдылықты табу, ақпаратты ойда ұстап пайдалану немесе қысқа уақытта көрнекі ақпаратты өңдеу сияқты әртүрлі тапсырмаларда қалай нәтиже көрсеткенін ашады. Маман жауап беру уақыты, кідіріс, түзету және тапсырманы орындау тәсілі сияқты әрекеттерді де ескереді.
Осы мәліметтерді сұхбатпен және күнделікті өмірдегі жағдайлармен бірге қарағанда қолайлы жұмыс тәсілін немесе қолдау шарттарын нақтылауға болады. Бірақ WAIS-тегі бір ұпай медициналық диагнозды, белгілі бір кәсіпке жарамдылықты немесе адамның құндылығын анықтамайды. ADHD/СДВГ не АСБ бағалауында WAIS нәтижесін диагноздан бөлек қараңыз.
Қазақстанда бағалауға дейін нұсқа мен алынатын нәтижені нақтылаңыз
Бағалау қызметі қолданылатын толық нұсқаны, тест тілін, нормативтік топты, маманның даярлығын және есепте берілетін ұпайларды нақты айтуы керек. Медициналық бағалаудан алынатын қорытынды, ұйымға ұсынуға арналған есеп және өз қабілеттеріңізді түсінуге арналған нәтиже бірдей емес.
Ағылшын тіліндегі WAIS-5 UK-тың мамандарға жеткізілуі Қазақстанда қарапайым пайдаланушы сол нұсқаға жазыла алатынын, оның қазақша немесе орысша бейімделгенін не жергілікті нормасы бар екенін білдірмейді. Қазақстанға қатысты шығарылым мен қолжетімділікті WAIS-IV/5 нұсқалары бойынша ажыратыңыз.