FSIQ و چهار شاخص WAIS-IV
WAIS-IV یک نمره کلی و چهار شاخص اصلی دارد. نمره کلی جایگاه عمومی توانایی ذهنی را نشان میدهد و شاخصها مشخص میکنند این سطح کلی از چه ترکیبی ساخته شده است.
| نمره | معنای اصلی |
|---|---|
| FSIQ یا IQ کل | توانایی ذهنی عمومی در سراسر آزمون |
| VCI یا درک کلامی | دانش واژگانی، مفهومسازی و استدلال کلامی |
| PRI یا استدلال ادراکی | پردازش دیداری–فضایی و استدلال سیال |
| WMI یا حافظه کاری | نگهداری و دستکاری اطلاعاتی که عمدتاً از راه شنیدن دریافت میشوند |
| PSI یا سرعت پردازش | پردازش سریع و دقیق اطلاعات دیداری ساده |
این نمرهها معمولاً روی مقیاسی با میانگین 100 و انحراف معیار 15 گزارش میشوند. هنگام مقایسه آنها باید هم سطح هر نمره نسبت به همسالان و هم جایگاه آن در نیمرخ خود فرد را در نظر گرفت.
FSIQ سطح عمومی توانایی ذهنی را نشان میدهد
FSIQ عملکرد چند خردهآزمون اصلی را در حوزههای مختلف ترکیب میکند. این نمره میانگین ساده چهار شاخص نیست؛ گستردهترین برآورد WAIS از توانایی ذهنی عمومی است.
FSIQ سطح کلی عملکرد را نسبت به همسالان نشان میدهد؛ شاخصها و خردهآزمونها تفاوت درون این سطح را مشخص میکنند. ساختار این نمره در FSIQ چیست؟ توضیح داده شده است.
VCI دانش واژگانی، مفهومسازی و استدلال کلامی را نشان میدهد
خردهآزمونهای اصلی VCI عبارتاند از شباهتها، واژگان و اطلاعات عمومی. این تکالیف به بازیابی واژه و دانش، یافتن مفهوم مشترک و توضیح پاسخ با زبان نیاز دارند.
برای مثال، VCI بالاتر از دیگر شاخصها نشان میدهد کار با مفهومهای کلامی و توضیح پاسخ آسانتر از تکالیفی است که به زبان تکیه کمتری دارند.
PRI پردازش دیداری–فضایی و استدلال سیال را نشان میدهد
خردهآزمونهای اصلی PRI عبارتاند از طراحی مکعبها، استدلال ماتریسی و معماهای دیداری. فرد باید شکل و چیدمان را تحلیل کند، رابطههای دیداری را بیابد و برای مسئلهای ناآشنا قاعده بسازد.
برای مثال، ممکن است عملکرد فرد در ساختن یک الگو زیر محدودیت زمانی با عملکرد او در استدلال ذهنی دربارهٔ رابطهٔ شکلها یکسان نباشد.
WMI نگهداری و دستکاری اطلاعات را نشان میدهد
خردهآزمونهای اصلی WMI عبارتاند از فراخنای ارقام و محاسبات. اطلاعات عمدتاً از راه شنیدن ارائه میشود و فرد باید آن را برای مدتی کوتاه نگه دارد، ترتیبش را تغییر دهد یا نتیجههای میانی را هنگام حل مسئله حفظ کند.
برای مثال، WMI پایینتر از توانایی استدلال میتواند توضیح دهد چرا نگهداشتن چند بخش اطلاعات هنگام حل مسئله از فهم خود مسئله دشوارتر است.
PSI جستوجوی دیداری، تطبیق و سرعت نوشتن را نشان میدهد
خردهآزمونهای اصلی PSI عبارتاند از جستوجوی نماد و رمزنویسی. این تکالیف به جستوجو و تطبیق اطلاعات دیداری ساده و پاسخ سریع و دقیق در زمان محدود نیاز دارند؛ در رمزنویسی، سرعت حرکت دست و نوشتن نیز دخیل است.
PSI سرعت حل مسئله پیچیده یا عمق فکر را نمیسنجد. برای مثال، PSI پایینتر میتواند نشان دهد تکلیفهای دیداری تکراری و زماندار نسبت به استدلال بدون فشار زمان دشوارترند.
GAI و CPI دو ترکیب تکمیلی از تواناییها هستند
در WAIS-IV، GAI عمدتاً خردهآزمونهای VCI و PRI را ترکیب میکند و CPI عمدتاً از خردهآزمونهای WMI و PSI ساخته میشود. این دو نمره اینطور محاسبه نمیشوند که بخشی از نمره FSIQ کم شود؛ هر کدام مستقیماً از مجموعه خردهآزمونهای خود محاسبه میشوند.
GAI بر درک و استدلال تأکید بیشتری دارد و CPI نگهداری اطلاعات و پردازش کارآمد در زمان محدود را برجسته میکند. معنای اختلاف این دو نمره در تفاوت GAI و CPI و روش پیوند همه شاخصها با شرایط واقعی در راهنمای خواندن نتیجه WAIS آمده است.
نام شاخصها در نسخههای قدیمی و WAIS-5
گزارشهای نسخههای قدیمیتر ممکن است بهجای چهار شاخص WAIS-IV، VIQ و PIQ را نشان دهند. در نسخه آمریکایی WAIS-5 نیز PRI به دو شاخص جداگانه VSI و FRI تفکیک شده است.
| ساختار گزارش | نمرهها | رابطه با شاخصهای WAIS-IV |
|---|---|---|
| WAIS-R یا برخی گزارشهای WAIS-III | VIQ یا IQ کلامی و PIQ یا IQ عملی | VIQ معادل مستقیم VCI و PIQ معادل مستقیم PRI نیستند؛ خردهآزمونها و شیوه محاسبه متفاوتاند |
| WAIS-IV | VCI، PRI، WMI و PSI | پردازش دیداری–فضایی و استدلال سیال هر دو در PRI قرار میگیرند |
| نسخه آمریکایی WAIS-5 | VCI، VSI، FRI، WMI و PSI | بخش دیداری–فضایی PRI در VSI و بخش استدلال سیال آن در FRI جدا شدهاند |
این جدول برای فهم تفاوت نامهاست، نه تبدیل مستقیم یک نمره از نسخهای به نسخه دیگر. تغییرهای WAIS-5 در تفاوت WAIS-IV و WAIS-5 بهطور جداگانه مقایسه شدهاند.