Arifmetika ogʻzaki aytilgan masalani xayolda yechish topshirigʻidir
WAIS-IVdagi Arifmetika subtestida ogʻzaki aytilgan masala tinglanib, zarur maʼlumot yodda saqlangan holda hisoblanadi va javob beriladi. Hisob qogʻozga yozib yechilmaydi; sonlar va shartlar saqlanadi, qaysi amal kerakligi aniqlanadi va oraliq natijani unutmasdan masala xayolda yechiladi.
WAIS-IVning xalqaro tuzilishida Arifmetika Sonlarni takrorlash bilan birga ishchi xotira indeksini (WMI) tashkil etadigan asosiy subtestdir. Biroq ballga maʼlumotni saqlashdan tashqari, miqdoriy munosabatni tushunish, asosiy arifmetik bilimlar, xayolda aniq hisoblash va vaqt chekloviga mos ishlash ham taʼsir qiladi. Ogʻzaki masalalar natijasini talqin qilishda uyda ishlatiladigan til, taʼlim tili va test tilidagi tajriba ham hisobga olinadi.
Arifmetika ballida namoyon boʻladigan qobiliyatlar
Ball yuqori boʻlsa, ogʻzaki aytilgan bir nechta sonli shart orasidan zarur munosabatni aniqlash, oraliq natijani saqlash va belgilangan vaqt ichida javob topish kuchli tomon sifatida namoyon boʻladi. Pul, vaqt yoki miqdorga oid bir nechta shartni eshitib, zarur miqdor yoki farqni shu zahoti taxminlashda ham shunga yaqin jarayonlardan foydalaniladi.
Ball past boʻlsa, bu odam hisoblash usulini bilmaydi degani emas. Masalaning ikkinchi qismi aytilayotganda birinchi qismdagi son yoddan chiqishi, sonlar esda qolsa ham kerakli amalni tanlash qiyin boʻlishi, xayoldagi hisobning oraliq natijasi noaniqlashishi yoki yechish usuli toʻgʻri boʻlsa-da vaqt yetmasligi mumkin.
Kundalik hayotda “aytilgan sonlarning har biri tushunarli, ammo shartlar koʻpayganda nimani hisoblash kerakligi noaniqlashadi” degan holat kuzatilsa, formula va oraliq natijani yozib qoʻyish saqlash bilan hisoblashni bir paytda bajarish zaruratini kamaytiradi. Umumiy natijadagi oʻrni WAIS natijalarini talqin qilish maqolasida tushuntirilgan.
Sonlarni takrorlash hamda Harf va sonlarni tartiblashdan farqi
| Subtest | Asosiy material | Bevosita nima talab etiladi |
|---|---|---|
| Sonlarni takrorlash | Sonlar | Berilgan tartibda, teskari tartibda va son kattaligi boʻyicha takrorlash |
| Arifmetika | Miqdoriy munosabatlarni oʻz ichiga olgan masala | Shartlarni saqlash, amalni tanlash va hisoblash |
| Harf va sonlarni tartiblash | Sonlar va harflar | Ikki turga ajratish va tartiblash |
Arifmetika WMI tarkibida miqdoriy munosabatni tushunish va hisoblash eng kuchli taʼsir qiladigan subtestdir.
BrainTypeIQdagi Hisob va xotiradan farqi
BrainTypeIQdagi Hisob va xotira ham hisoblash paytida maʼlumotni saqlash uchun ishchi xotiradan foydalanadi. WAIS-IVdagi Arifmetikada matndan miqdoriy munosabat va zarur amal aniqlanib, bitta javob topiladi. Hisob va xotira topshirigʻida esa sodda hisoblar ketma-ket bajarilib, ularning javoblari berilgan tartibda saqlanadi.
AQSh WAIS-5 versiyasida Arifmetika ishchi xotiraning asosiy subtesti emas, balki yangi masalalarda fikrlash yoʻnalishidagi qoʻshimcha subtestga aylantirilgan. Versiyalar orasidagi oʻzgarishlar WAIS-IV va WAIS-5 farqi maqolasida tushuntirilgan.