WAISର ଫଳାଫଳରେ FSIQ ସାମଗ୍ରିକ ସ୍ତରକୁ ଏବଂ ଚାରିଟି ସୂଚକର ଉଚ୍ଚନୀଚ “କ୍ଷମତା ଭଲ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିବା ପରିସ୍ଥିତି” ଓ “ଅଧିକ ଚାପ ପଡ଼ୁଥିବା ପରିସ୍ଥିତି”କୁ ଦର୍ଶାଏ।
ଉପପରୀକ୍ଷା ଓ ପରୀକ୍ଷା ସମୟର ଆଚରଣରୁ ଏହି ତଫାତ କାହିଁକି ହେଲା, ତାହା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। କାମ, ପାଠପଢ଼ା ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ ବଦଳୁଛି, ତାହା ସହ ସ୍କୋର୍ର ତଫାତକୁ ଯୋଡ଼ିବା ହେଉଛି WAIS ଫଳାଫଳ ବୁଝିବାର ମୁଖ୍ୟ କଥା।
FSIQ ଦର୍ଶାଉଥିବା ସାମଗ୍ରିକ ସ୍ତର
FSIQ (Full Scale IQ) ହେଉଛି ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏକତ୍ର କରୁଥିବା ସାମଗ୍ରିକ ସ୍କୋର୍। ହାରାହାରି 100 ଓ ମାନକ ବିଚ୍ୟୁତି 15 ଥିବା ମାପକରେ, ଏହା ସମାନ ବୟସର ଲୋକଙ୍କ ତୁଳନାରେ ସାମଗ୍ରିକ ବୌଦ୍ଧିକ କ୍ଷମତାର ସ୍ତରକୁ ଦର୍ଶାଏ।
ଫଳାଫଳ ପତ୍ରର percentile ସମାନ ବୟସର ଗୋଷ୍ଠୀରେ ନିଜର ସ୍ଥାନକୁ ଦର୍ଶାଏ। ବିଶ୍ୱାସ ଅନ୍ତରାଳ (confidence interval) ମାପରେ ଥିବା ତ୍ରୁଟିକୁ ବିଚାର କରି ସ୍କୋର୍ର ଏକ ସୀମା ଦର୍ଶାଏ। FSIQକୁ କେବଳ ଏକ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ସଂଖ୍ୟା ଭାବେ ନୁହେଁ, ଏହି ସୀମା ସହ ବୁଝାଯାଏ।
କେବଳ FSIQରୁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ଷମତା ଭଲ ପ୍ରକାଶ ପାଇବ ଏବଂ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅଧିକ ଚାପ ପଡ଼ିବ, ତାହା ଜାଣିହୁଏ ନାହିଁ। ସେହି ବିବରଣୀ ଚାରିଟି ସୂଚକରେ ଦେଖାଯାଏ। FSIQର ଅର୍ଥ FSIQ କ’ଣ?ରେ ବିସ୍ତାରରେ ଦିଆଯାଇଛି।
ଚାରିଟି ସୂଚକର ଉଚ୍ଚନୀଚରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିବା ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନର ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଚାପ
VCI (ଭାଷା ବୋଧ), PRI (ଦୃଶ୍ୟଭିତ୍ତିକ ତର୍କ), WMI (କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସ୍ମୃତି) ଓ PSI (ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଗତି)ରେ ସମାନ ବୟସର ଗୋଷ୍ଠୀ ତୁଳନାରେ ସ୍କୋର୍ର ସ୍ତର ଏବଂ ନିଜର ଅନ୍ୟ ସୂଚକ ତୁଳନାରେ ଆପେକ୍ଷିକ ଉଚ୍ଚନୀଚ, ଉଭୟ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୂଚକ କ’ଣ ମାପେ, ତାହା WAISର ଚାରିଟି ସୂଚକରେ ଦିଆଯାଇଛି।
ଧରନ୍ତୁ, PSI 95 ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସୂଚକ ପ୍ରାୟ 120। ସମାନ ବୟସର ଲୋକଙ୍କ ତୁଳନାରେ PSI ହାରାହାରି ସୀମାରେ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ନିଜର ଅନ୍ୟ ସ୍କୋର୍ ତୁଳନାରେ ଏହା କମ୍। ତେଣୁ ସମୟ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ସୂଚନା ଖୋଜିବା ବା ହାତରେ କାମ କରିବାର ଚାପ, ବୁଝିବା ଓ ତର୍କ କରିବାର କ୍ଷମତାକୁ ପୂରା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାରେ ବାଧା ହୋଇପାରେ।
ଏପରି ଭାବରେ WAIS ସୂଚକର ତଫାତ କେବଳ “କେଉଁ କ୍ଷମତା ଅଧିକ ବା କମ୍” ନୁହେଁ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ କିପରି ବଦଳେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଏ।
ରିପୋର୍ଟରେ ସୂଚକ ତଫାତର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଥିଲେ, ସାଂଖ୍ୟିକ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ (statistical significance) ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଏହି ତଫାତକୁ କେବଳ ମାପର ତ୍ରୁଟିରୁ ବୁଝାଇବା କଷ୍ଟକର କି ନୁହେଁ। ଘଟଣା ହାର (base rate) ଦର୍ଶାଏ ଯେ ମାନକ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସେହି ପରିମାଣର ତଫାତ କେତେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ସୂଚନା ଚାରିଟି ସୂଚକର ଉଚ୍ଚନୀଚ କେତେ ନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ କେତେ ଅସାଧାରଣ, ତାହା ବୁଝିବାରେ ସହାୟକ।
ଉପପରୀକ୍ଷା ଓ ପରୀକ୍ଷା ସମୟର ଆଚରଣରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ତଫାତର କାରଣ
ଚାରିଟି ସୂଚକରୁ କ୍ଷେତ୍ରଭିତ୍ତିକ ଉଚ୍ଚନୀଚ ଜାଣିହୁଏ। ଉପପରୀକ୍ଷାରୁ ଦୃଶ୍ୟ ସନ୍ଧାନ, ମୌଖିକ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସୂଚନା ଧରି ରଖିବା, ଲେଖିବାର ଗତି ବା ସମୟ ସୀମା ଭଳି କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତଫାତ ଅଧିକ ହେଲା, ତାହା ଦେଖାଯାଏ। ଉପପରୀକ୍ଷାର ମାନକୀକୃତ ସ୍କୋର୍ (scaled score)ର ହାରାହାରି 10 ଓ ମାନକ ବିଚ୍ୟୁତି 3। ଏହା ହାରାହାରି 100 ଥିବା FSIQ ଓ ସୂଚକ ସ୍କୋର୍ର ମାପକଠାରୁ ଅଲଗା।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, PSI ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତୀକ ଖୋଜି ମେଳାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ନମୁନା ଅନୁସାରେ ଲଗାତାର ପ୍ରତୀକ ଲେଖିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭିନ୍ନ। କେବଳ ଦ୍ୱିତୀୟଟିର ସ୍କୋର୍ କମ୍ ହେଲେ, “ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଗତି କମ୍” କହି ଶେଷ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଲେଖିବା ବା କାମର ପଦକ୍ରମ ସହ ଜଡ଼ିତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅଧିକ ଚାପ ପଡ଼ିଥିବା ସମ୍ଭାବନା ବିଚାର କରିହୁଏ।
ଯଦି ନିଜର ଅନ୍ୟ ସୂଚକ ତୁଳନାରେ WMI କମ୍, ପରୀକ୍ଷାରେ ମୌଖିକ ଭାବେ ଲଗାତାର ଦିଆଯାଇଥିବା ସୂଚନା ମଝିରେ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ମୌଖିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମନେ ରଖିବା କଷ୍ଟକର ହେଉଛି, ତେବେ ଏହି ସ୍କୋର୍ ଓ ଆଚରଣକୁ ଆଧାର କରି ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ବା ମୁଖ୍ୟ କଥା ଲେଖି ରଖିବା ଭଳି ସହାୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିହୁଏ। ଯଦି ନିଜର ଅନ୍ୟ ସୂଚକ ତୁଳନାରେ PSI କମ୍ ଏବଂ ସଠିକତା ବଜାୟ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ସରିଯାଉଛି, କାମ ପାଇଁ ଅଧିକ ସମୟ ବା ଭିନ୍ନ ଉତ୍ତର ପଦ୍ଧତି ଦେଲେ କ୍ଷମତା ଭଲ ପ୍ରକାଶ ପାଇବ କି ନାହିଁ, ତାହା ବିଚାର କରିହୁଏ।
ଫଳାଫଳ ବୁଝାଇବାବେଳେ ମୁଖ୍ୟ କଥା କେବଳ ସ୍କୋର୍ର ତଫାତ ନୁହେଁ। ସେହି ତଫାତ ପରୀକ୍ଷା ସମୟର କେଉଁ ଆଚରଣରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ଏବଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର କେଉଁ ସ୍ଥିତିରେ ବାରମ୍ବାର ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। କ୍ଷମତାର ଉଚ୍ଚନୀଚକୁ ଜୀବନ ସହ ଯୋଡ଼ିବା ପଦ୍ଧତି ଜ୍ଞାନୀୟ ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ କିପରି ବୁଝିବେରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।