“Peşəkar”, “Mensa” və “sertifikat” sözləri etibarlılıq sübutu deyil
Onlayn IQ testini reklamında işlədilən ad və ifadələrə görə deyil, ölçmə əsaslarına və ödəniş şərtlərinə görə seçin. “Peşəkar”, “beynəlxalq”, “Mensa tipli” və “IQ sertifikatı” kimi ifadələr testin etibarlı olduğunu və ya nəticənin rəsmi məqsədlə istifadə edilə biləcəyini göstərmir.
Testə başlamazdan əvvəl ölçülən qabiliyyətlər, müqayisə qrupu, nəticənin hansı hissəsinin açılacağı, birdəfəlik ödəniş və ya abunə şərti aydın görünmürsə, kart məlumatınızı daxil etməyin. Nəticəni yalnız bütün sualları cavablandırdıqdan sonra ödəniş qarşılığında göstərən səhifələrdə əsas risk məhz bu mərhələdə yaranır.
İnternetdəki Mensa məşq testləri yalnız sual formatı ilə tanışlıq üçündür; üzvlük üçün nəzarət altında keçirilmiş və Mensa-nın qəbul etdiyi test nəticəsi tələb olunur. Rəsmi üzvlük yolları Azərbaycandan Mensa-ya üzv olmaq qaydasında göstərilir.
Qısa test və ya tək matris tapşırığı ümumi IQ profilini göstərmir
Azərbaycan dilində təqdim olunan onlayn IQ testləri quruluş və əhatə baxımından bir-birindən xeyli fərqlənir. ARealMe-nin tam versiyası 119 sual və yeddi nəticə sahəsindən ibarətdir; IQ-meter isə 20 dəqiqəlik 60 Raven tipli matris sualından nəticə çıxarır. Daha qısa testlər bir neçə ardıcıllıq və “artıq fiquru tap” sualını IQ testi adlandırır.
Matris tapşırıqları fiqurlar arasındakı qaydanı tapmağı, yəni əsasən qeyri-verbal axıcı mühakiməni ölçə bilər. Lakin söz ehtiyatını, işçi yaddaşı və emal sürətini ayrıca ölçməyən bir tapşırıqdan ümumi IQ, geniş koqnitiv profil və ya klinik nəticə çıxarmaq əsaslandırılmış deyil.
Çox sualın olması da təkbaşına kifayət etmir. Məsələn, test “iştirakçı məlumatları ilə yenidən kalibrasiya olunur” deyirsə, həmin iştirakçıların sayı, yaşı, dili, bölgüsü və öz istəyi ilə testi seçən insanlardan ibarət olub-olmaması da göstərilməlidir. IQ testinin ölçmə keyfiyyəti normların, etibarlılığın və validliyin fərqli rolunu izah edir.
1 USD-lik nəticə ödənişindən sonra təxminən 30 USD-lik abunə başlaya bilər
Azərbaycandan bir istifadəçi onlayn IQ testinin nəticəsini görmək üçün 1 USD ödədikdən təxminən bir həftə sonra kartından 30 USD tutulduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, qiymət məlumatı açıq fonda çox solğun mətnlə göstərilmişdi. Türkcə istehlakçı şikayətlərində də kiçik ilkin ödənişdən sonra təkrarlanan ödəniş tutulması və abunəni ləğv etməkdə çətinlik barədə çoxsaylı şikayətlər var.
Nəticəni açmaq üçün kart məlumatı istənən anda abunənin yenilənmə müddəti və sonrakı məbləğ görünmürsə, ödənişi etməmək ən təhlükəsiz seçimdir.
Artıq ödəniş tutulubsa, xidmətdə abunəni dayandırın; ödəniş səhifəsini, şərtləri, qəbzi və ləğvetmə təsdiqini saxlayın. Tanımadığınız və ya göstərilən şərtdən fərqli təkrarlanan ödənişi gecikmədən kartı verən banka bildirin. İstehlakçının məlumat almaq hüququna görə, onlayn satıcı öz adını, ünvanını, əlaqə məlumatını, VÖEN-ini və qiyməti əvvəlcədən açıqlamalıdır.
Etibarlı test ölçmə əsaslarını və tam qiyməti əvvəlcədən açıqlayır
Etibarlı onlayn IQ testinə başlamazdan əvvəl üç əsas suala cavab tapa bilərsiniz:
- Nə ölçülür? Yalnız matris üzrə mühakimə, yoxsa şifahi qabiliyyət, işçi yaddaş və emal sürəti kimi bir neçə sahə?
- Nəticə kimlə müqayisə olunur? Müqayisə qrupunun sayı, yaşı, dili, bölgüsü və məlumatın toplanma üsulu açıqlanırmı?
- Nə qədər ödəyəcəksiniz? Nəticənin hansı hissəsi açıqdır, ödəniş birdəfəlikdir, yoxsa avtomatik yenilənən abunədir?
Rəsmi nəticə üçün mütəxəssis qiymətləndirməsi, onlayn koqnitiv profil üçün BrainTypeIQ
Diaqnostika, dəstək qərarı və ya xarici quruma təqdim edilən rəsmi sənəd lazımdırsa, ixtisaslı mütəxəssisin fərdi qaydada tətbiq etdiyi qiymətləndirməni seçin. Evdə ümumi IQ ilə yanaşı güclü və nisbətən zəif koqnitiv sahələri görmək istəyirsinizsə, BrainTypeIQ əsas seçimdir.
BrainTypeIQ doqquz tapşırıqla beş qabiliyyəti ayrı-ayrılıqda ölçür və tək rəqəmlə kifayətlənmədən koqnitiv profil göstərir. Yapon versiyasının 841 nəfərlik məlumatında ümumi IQ üçün etibarlılıq .929, standart ölçmə xətası isə təxminən 4.0 baldır. Azərbaycan dilindəki versiyada hazırda yapon versiyasına əsaslanan uyğunlaşdırılmış müvəqqəti ballama tətbiq olunur və yerli məlumatlar toplanır.
Ölçmə quruluşu doqquz tapşırıq və beş koqnitiv qabiliyyət, yapon versiyasının müqayisə bazası 841 nəfərlik normların qurulması, nəticələrin dəqiqliyi isə etibarlılıq .929 və təxminən 4.0 ballıq SEM məqalələrində açıq göstərilir. Rəsmi qiymətləndirmə ilə fərqlər WAIS və BrainTypeIQ müqayisəsində izah olunur.