Ky artikull krahason WAIS-IV me versionin amerikan të WAIS-5, të botuar në vitin 2024.
Arsyetimi perceptiv u nda në aftësi vizuohapësinore dhe arsyetim fluid
Ndryshimi më i madh është se fusha e arsyetimit perceptiv (PRI) në WAIS-IV u nda në dy tregues në versionin amerikan të WAIS-5: treguesin vizuohapësinor (VSI) dhe treguesin e arsyetimit fluid (FRI).
| WAIS-IV | Versioni amerikan i WAIS-5 | Çfarë shpreh rezultati |
|---|---|---|
| Kuptimi verbal (VCI) | Kuptimi verbal (Verbal Comprehension, VCI) | Njohjen e fjalëve, kuptimin e koncepteve dhe arsyetimin verbal |
| Arsyetimi perceptiv (PRI) | Aftësitë vizuohapësinore (Visual Spatial, VSI) | Aftësinë për të kapur format dhe marrëdhëniet e pozicioneve dhe për të ndërtuar në hapësirë |
| Arsyetimi perceptiv (PRI) | Arsyetimi fluid (Fluid Reasoning, FRI) | Aftësinë për të zbuluar marrëdhënie, rregulla dhe lidhje sasiore të panjohura |
| Kujtesa e punës (WMI) | Kujtesa e punës (Working Memory, WMI) | Aftësinë për të përdorur informacion duke e mbajtur përkohësisht në mendje |
| Shpejtësia e përpunimit (PSI) | Shpejtësia e përpunimit (Processing Speed, PSI) | Aftësinë për të përpunuar shpejt e saktë informacion të thjeshtë pamor |
WAIS-IV i përmbledh rezultatet e Ndërtimit me kuba, Arsyetimit me matrica dhe Puzleve vizuale në një PRI të vetëm. Në WAIS-5, Ndërtimi me kuba (Block Design) dhe Puzlet vizuale (Visual Puzzles) përdoren për të llogaritur VSI, ndërsa Arsyetimi me matrica (Matrix Reasoning) dhe Peshat e figurave (Figure Weights) përdoren për FRI.
Në WAIS-IV, për të dalluar nëse më të larta ishin aftësitë në detyrat vizuohapësinore apo në arsyetimin fluid, duhej të shqyrtoheshin nëntestet e PRI. Në WAIS-5, kjo shihet drejtpërdrejt te dallimi mes rezultateve të VSI dhe FRI. WAIS-5 mundëson një interpretim më të hollësishëm të përbërjes së aftësive njohëse sesa WAIS-IV, përtej IQ-së së përgjithshme.
Lidhja e këtyre pesë treguesve me Gc, Gf, Gv, Gwm dhe Gs paraqitet te Lidhja mes teorisë CHC dhe WAIS.
U shtuan nënteste që matin kujtesën e punës pamore
WMI në WAIS-IV llogaritet nga Përsëritja e shifrave dhe Aritmetika, detyra në të cilat informacioni jepet në formë dëgjimore. Edhe WMI kryesor në versionin amerikan të WAIS-5 llogaritet nga detyra me shifra të dëgjuara: Renditja e shifrave (Digit Sequencing) dhe Përsëritja e vazhdueshme e shifrave (Running Digits).
Veç tyre, në WAIS-5 u shtuan dy nënteste që matin kujtesën e punës pamore.
| Nëntesti | Përpunimi që kërkon detyra |
|---|---|
| Mbajtja mend e simboleve (Symbol Span) | Mbajtja përkohësisht në mendje e figurave dhe e pozicioneve të tyre në faqe |
| Mbledhja hapësinore (Spatial Addition) | Mbajtja dhe përpunimi i informacionit vizuohapësinor, duke hequr informacionin e panevojshëm dhe duke mbivendosur pjesët përkatëse |
Nga këto dy nënteste llogaritet treguesi i kujtesës së punës pamore (Visual Working Memory Index). Përveç mbajtjes dhe përpunimit të informacionit të marrë me dëgjim, mund të shqyrtohet në një rezultat më vete edhe kujtesa e punës që përdor informacion pamor dhe hapësinor.
FSIQ ndryshoi nga 10 nënteste në 7
Përbërja e FSIQ ndryshoi nga 10 nënteste në WAIS-IV në 7 nënteste në versionin amerikan të WAIS-5.
| Ndryshimi | Nëntestet në përbërjen e FSIQ të versionit amerikan të WAIS-5 |
|---|---|
| Vazhdojnë nga WAIS-IV | Ngjashmëritë (Similarities), Fjalori (Vocabulary), Ndërtimi me kuba (Block Design), Arsyetimi me matrica (Matrix Reasoning), Kodimi (Coding) |
| U përfshi rishtazi në FSIQ | Peshat e figurave (Figure Weights) |
| U nda nga Përsëritja e shifrave e WAIS-IV dhe u përfshi si nëntest më vete | Renditja e shifrave (Digit Sequencing) |
| Dolën nga përbërja e FSIQ | Njohuritë (Information), Puzlet vizuale (Visual Puzzles), Aritmetika (Arithmetic), Kërkimi i simboleve (Symbol Search) |
Renditja e shifrave (Digit Sequencing) u bë një nëntest më vete; në WAIS-IV, detyra e renditjes përfshihej te Përsëritja e shifrave. Nëntesti Peshat e figurave (Figure Weights), që në WAIS-IV ishte plotësues për PRI, u bë nëntest kryesor i FRI në WAIS-5.
Puzlet vizuale (Visual Puzzles) dhe Kërkimi i simboleve (Symbol Search) nuk janë hequr nga WAIS-5. Ato vazhdojnë të jenë nënteste kryesore të VSI dhe PSI, por nuk përfshihen në FSIQ.
Numri shtatë i referohet nëntesteve që përdoren për llogaritjen e FSIQ. WAIS-IV përbëhet nga 10 nënteste bazë dhe 5 plotësuese, ndërsa versioni amerikan i WAIS-5 ka 10 nënteste kryesore dhe 10 plotësuese. Me rritjen e nëntesteve plotësuese nga 5 në 10, numri i përgjithshëm i nëntesteve u rrit nga 15 në 20. Kjo nuk do të thotë që të 20 nëntestet kryhen njëherësh; nëntestet plotësuese shtohen sipas qëllimit të vlerësimit.
Nëntestet u shtuan, u ndanë dhe u hoqën
Në versionin amerikan të WAIS-5, krahas shtimit të nëntesteve, u ndanë ose u hoqën detyra të WAIS-IV dhe ndryshoi roli i disa nëntesteve.
| Ndryshimi | Nëntestet |
|---|---|
| U shtuan në WAIS-5 | Përsëritja e vazhdueshme e shifrave (Running Digits), Marrëdhëniet mes bashkësive (Set Relations), Shpejtësia e emërtimit të sasive (Naming Speed Quantity), Mbajtja mend e simboleve (Symbol Span), Mbledhja hapësinore (Spatial Addition) |
| Përsëritja e shifrave u nda në tri nënteste | Renditja e shifrave (Digit Sequencing), Përsëritja përpara e shifrave (Digits Forward), Përsëritja mbrapsht e shifrave (Digits Backward) |
| U hoqën | Plotësimi i figurave (Picture Completion), Fshirja e figurave (Cancellation) |
| U bë nëntest kryesor | Peshat e figurave (Figure Weights) |
| U bënë nënteste plotësuese | Njohuritë (Information), Aritmetika (Arithmetic) |
Përsëritja e shifrave në WAIS-IV i përmblidhte përsëritjen përpara, përsëritjen mbrapsht dhe renditjen në një rezultat të vetëm. Në WAIS-5, të tria u bënë nënteste më vete: Renditja e shifrave (Digit Sequencing) përdoret për WMI kryesor dhe FSIQ, ndërsa Përsëritja përpara e shifrave (Digits Forward) dhe Përsëritja mbrapsht e shifrave (Digits Backward) përdoren si nënteste plotësuese. Pesë nëntestet e reja zgjerojnë matjen e arsyetimit fluid, kujtesës së punës dëgjimore dhe pamore, si dhe shpejtësisë së përpunimit.
Përveç treguesve kryesorë, WAIS-5 ka 15 tregues plotësues (Ancillary Index), përfshirë GAI, nga të cilët 14 janë të rinj. Ata mundësojnë shqyrtimin e pesë fushave kryesore me më shumë nënteste, ndarjen e kujtesës së punës në dëgjimore e pamore dhe në mbajtje e përpunim, si dhe përmbledhjen e aftësisë së përgjithshme me më pak ngarkesë nga gjuha ose përgjigjet motorike. Kështu, shtohen mënyrat e interpretimit sipas qëllimit të vlerësimit.