Bắt đầu từ mục đích của kết quả
WAIS, hay Trắc nghiệm trí tuệ người lớn Wechsler, không nên được xem như một bài kiểm tra IQ làm cho biết điểm là xong. Giá trị của kết quả phụ thuộc vào mục đích: đánh giá lâm sàng, hồ sơ nộp cho bên thứ ba, tự hiểu bản thân, hay kiểm tra điều kiện với MENSA.
Ở Việt Nam, không nên mặc định rằng mọi nơi đều dùng cùng một phiên bản WAIS, cùng ngôn ngữ, cùng chuẩn so sánh hoặc cùng loại báo cáo. Trước khi đặt lịch, hãy xác định bạn cần kết quả để làm gì.
| Mục đích | Đường đi phù hợp hơn | Cần kiểm tra trước |
|---|---|---|
| Đánh giá lâm sàng, nghi ngờ ADHD/ASD hoặc vấn đề nhận thức | Bệnh viện, khoa tâm thần, tâm lý lâm sàng hoặc cơ sở chuyên môn | WAIS có nằm trong đánh giá toàn diện hay không |
| Hồ sơ cho trường, nơi làm việc, bác sĩ hoặc tổ chức khác | Đơn vị có thể làm báo cáo theo yêu cầu bên nhận | Người ký, định dạng báo cáo, thời hạn và phạm vi sử dụng |
| Tự hiểu cách học và làm việc | Chuyên gia tâm lý, trung tâm đánh giá hoặc tư vấn ban đầu | Có phần giải thích kết quả và khuyến nghị thực tế hay không |
| MENSA | Mensa International hoặc hướng dẫn chính thức liên quan | Không coi Việt Nam là đã có nhóm Mensa quốc gia được xác nhận |
Nếu bạn chưa rõ mục đích, hãy bắt đầu từ câu hỏi: kết quả này cần để ra quyết định gì, và ai là người sẽ đọc hoặc chấp nhận kết quả?
Tìm nơi đánh giá và hỏi rõ trước khi hẹn
Những nơi có thể liên quan đến WAIS hoặc đánh giá trí tuệ ở Việt Nam gồm bệnh viện tâm thần, khoa tâm thần, khoa tâm lý lâm sàng, cơ sở tâm lý lâm sàng, trung tâm tâm lý tư nhân, phòng khám và một số đơn vị tư vấn hoặc đánh giá thuộc đại học. Không phải nơi nào cũng có WAIS cho người lớn, và không phải báo cáo nào cũng dùng được cho mọi mục đích.
Khi liên hệ, nên hỏi cụ thể:
- Có thực hiện WAIS cho người lớn hay không
- Dùng phiên bản nào, ngôn ngữ nào và chuẩn so sánh nào
- Ai là người thực hiện, chấm điểm và giải thích kết quả
- Có phỏng vấn, kiểm tra bổ sung hoặc đánh giá lâm sàng đi kèm không
- Có báo cáo viết hay chỉ giải thích bằng lời
- Báo cáo có dùng được cho trường, nơi làm việc, bác sĩ, tổ chức quốc tế hoặc MENSA hay không
- Tổng chi phí đã gồm buổi trả kết quả và báo cáo chưa
- Sau ngày làm test, bao lâu có buổi giải thích và báo cáo
Nếu kết quả cần nộp cho một nơi cụ thể, hãy hỏi nơi nhận hồ sơ trước. Một báo cáo tốt cho tự hiểu bản thân chưa chắc đáp ứng đúng định dạng mà trường, công ty, bác sĩ hoặc tổ chức bên ngoài yêu cầu.
Nơi có thể làm WAIS → Làm WAIS ở đâu?
Chuẩn bị trước ngày đánh giá
Không nên luyện câu hỏi WAIS hoặc tìm cách học trước nội dung test. WAIS là đánh giá có quy trình chuẩn, và việc luyện theo đề có thể làm kết quả khó diễn giải hơn. Chuẩn bị hữu ích hơn là làm rõ bối cảnh.
Trước buổi đánh giá, hãy chuẩn bị:
- Lý do bạn muốn làm WAIS và câu hỏi chính cần trả lời
- Hồ sơ cũ nếu có, như kết quả học tập, báo cáo y tế, đánh giá tâm lý hoặc thuốc đang dùng
- Những tình huống bạn thấy dễ hoặc khó trong học tập, công việc, tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin
- Hạn nộp báo cáo nếu có
- Câu hỏi về chi phí, thời gian trả kết quả và việc sử dụng báo cáo
Ngày làm test, ngủ đủ và tránh tự thay đổi thuốc hoặc điều trị nếu chưa hỏi bác sĩ. Nếu bạn đang mệt, mất ngủ, lo âu nặng hoặc có vấn đề sức khỏe ảnh hưởng rõ đến kết quả, hãy nói với người đánh giá.
Dùng buổi giải thích kết quả
Kết quả WAIS không chỉ là một con số IQ. Người đánh giá thường cần đọc FSIQ, các chỉ số, phần chênh lệch giữa chỉ số, quan sát trong lúc làm test và mục đích đánh giá.
Trong buổi giải thích, nên hỏi:
- FSIQ có phải là cách tóm tắt phù hợp nhất với trường hợp của bạn không
- Chỉ số nào là điểm mạnh, chỉ số nào cần nhiều công hơn
- Sự khác biệt giữa các chỉ số có ý nghĩa thực tế như thế nào
- Kết quả liên quan gì đến học tập, công việc, tập trung, ghi nhớ hoặc xử lý dưới giới hạn thời gian
- Báo cáo có giới hạn gì và không nên dùng để kết luận điều gì
- Nếu cần hỗ trợ tiếp, nên gặp ai hoặc chuẩn bị hồ sơ gì
WAIS tự nó không chẩn đoán ADHD, ASD, rối loạn tâm thần, năng lực nghề nghiệp hoặc điều kiện nhận hỗ trợ. Nếu mục tiêu là chẩn đoán hoặc hồ sơ chính thức, WAIS thường chỉ là một phần của đánh giá rộng hơn.
Nếu chưa chắc có cần làm WAIS không
Nếu bạn chưa cần báo cáo chính thức, BrainTypeIQ có thể là bước đầu để nhìn IQ tổng quát và hồ sơ nhận thức 5 lĩnh vực. Kết quả có thể giúp bạn chuẩn bị câu hỏi trước khi trao đổi với chuyên gia.
Nhưng BrainTypeIQ không thay thế WAIS, không phải chẩn đoán, không phải đánh giá tâm lý chính thức, không phải bằng chứng MENSA và không phải hồ sơ nộp cho trường, nơi làm việc hoặc cơ quan pháp lý.