Natijani koʻrishdan oldin toʻlov shartlari koʻrinishi kerak
Testni yechish bepul boʻlishi va natija uchun kichik summa soʻralishi uning bir martalik xarid ekanini anglatmaydi. Natijani ochish uchun qilingan toʻlov muntazam obunani boshlashi mumkin. Karta maʼlumotini kiritishdan oldin quyidagi besh shart ochiq boʻlmasa, toʻlov qilmang:
- toʻlovsiz koʻrinadigan natija doirasi;
- bir martalik toʻlov boʻlsa, toʻliq natijaning jami narxi;
- obuna boʻlsa, uning summasi va yangilanish davri;
- bekor qilish va pulni qaytarish tartibi;
- operator nomi va bogʻlanish maʼlumoti.
Bitta matritsa testi toʻliq IQ profili emas
Koʻp onlayn IQ testlari 3×3 katakdagi shakllar orasidan qoidani topib, boʻsh katakka mos javobni tanlashni soʻraydi. Bu format yangi masalalarda fikrlash va noverbal munosabatlarni aniqlash qobiliyatini baholashi mumkin. Matritsali topshiriqlar aynan shu doiradagi fikrlashni oʻlchash uchun foydalidir.
Ammo matritsa bilan oʻlchanmaydigan qobiliyatlarni uning natijasidan baholab boʻlmaydi. 3×3 matritsa verbal bilim, ishchi xotira va axborotni qayta ishlash tezligini bevosita oʻlchamaydi. Shuning uchun faqat matritsa natijasini toʻliq umumiy IQ yoki batafsil kognitiv profil deb talqin qilish notoʻgʻri.
“Madaniyatdan xoli” degan ibora ham dalil oʻrnini bosmaydi. Tilga kam bogʻliq shakllar ishlatilsa ham, yoʻriqnomani tushunish, taʼlim tajribasi, qurilma bilan ishlash va meʼyoriy guruh natijaga taʼsir qilishi mumkin.
“Ilmiy” degan soʻz emas, meʼyor va ishonchlilik kerak
IQ balli faqat kim bilan taqqoslangani maʼlum boʻlsa mazmunli boʻladi. Test sahifasida meʼyor uchun nechta odam qatnashgani, ularning yoshi, tili va mamlakati, shuningdek ishonchlilik yoki validlik natijalari koʻrsatilishi kerak. “Ilmiy asoslangan” yoki “aniq” degan umumiy ibora bu maʼlumotlarning oʻrnini bosa olmaydi.
Oʻzbekiston Bilim va malakalarni baholash agentligining IQ testi pilot natijalarida oʻzbek tilidagi 659 kishilik tanlanma uchun ishonchlilik koeffitsiyenti 0,665, rus tilidagi 460 kishilik tanlanma uchun esa 0,717 deb koʻrsatilgan. Bu kabi ochiq maʼlumot testning kimlarda sinalgani va natija qanchalik barqarorligini tekshirish imkonini beradi. Mazkur test tanlov jarayonida mantiqiy fikrlashni baholash uchun tuzilgan; u kattalarning toʻliq kognitiv profilini oʻlchamaydi.
Onlayn test sifatini meʼyor, ishonchlilik, validlik va oʻlchash xatosi boʻyicha tekshirish IQ testining oʻlchash sifati maqolasida batafsil tushuntirilgan.
Operator va maʼlumotlardan foydalanish ham test sifatining bir qismi
Ishonchli xizmat ortida kim turgani, unga qanday murojaat qilish mumkinligi va maʼlumotlar nima uchun saqlanishi ochiq boʻladi. Faqat aloqa shakli borligi yetarli emas: operator nomi, bogʻlanish manzili, maxfiylik siyosati va maʼlumotni oʻchirish tartibi bir-biriga mos kelishi kerak.
IQ natijasi yosh, til va baʼzan boshqa shaxsiy maʼlumotlar bilan bogʻlanadi. Shu sababli natija mamlakatlar reytingi, reklama yoki boshqa tahlilda ishlatilsa, bunga rozilik qanday olinishi ham koʻrsatilishi kerak. Xizmatni kim boshqarishini aniqlab boʻlmasa, maʼlumotni saqlash muddati berilmasa yoki bekor qilish yoʻli yashirilsa, unga test natijasi va toʻlov maʼlumotini topshirish xavfli.
Rasmiy baholash uchun WAIS, uyda profil uchun BrainTypeIQ
Tashxis, yordam, ish yoki taʼlim sharoitini moslashtirish va boshqa tashkilotga taqdim etish uchun rasmiy natija kerak boʻlsa, mutaxassis oʻtkazadigan WAIS yoki maqsadga mos keng qamrovli baholash tanlanadi. Uyda umumiy IQ bilan birga qobiliyatlar profilini koʻrish uchun BrainTypeIQ asosiy tanlovdir.
BrainTypeIQ toʻqqizta subtest orqali kristallashgan intellekt, yangi masalalarda fikrlash, koʻrish-fazoviy qayta ishlash, ishchi xotira va axborotni qayta ishlash tezligini alohida baholaydi. Yaponcha versiyada 841 kishidan olingan maʼlumotlar asosida umumiy IQ ishonchliligi 0,929, SEM esa taxminan 4,0 ball boʻlgan. Oʻzbekcha versiya yaponcha versiya asosida moslashtirilgan vaqtinchalik hisoblash usulidan foydalanadi va maʼlumot yigʻilmoqda.
Oʻlchash tuzilishi toʻqqizta subtest va beshta qobiliyat maqolasida tushuntirilgan. Yaponcha versiyaning 841 kishilik meʼyori va ishonchlilik 0,929 hamda SEM taxminan 4,0 ball alohida maqolalarda batafsil berilgan. Rasmiy baholash bilan uyda topshiriladigan testning vazifalari WAIS va BrainTypeIQ oʻrtasidagi farq maqolasida taqqoslangan.