නුවණැති ශිල්පියාට අසීරු බව පෙනෙන කතාවක් සැණින් ‘කෙටියෙන් කිව්වොත් මෙහෙමයි’ කියා රූපසටහනකට ගත හැකියි. රැස්වීමක සාකච්ඡාව වියුක්ත අදහස්වලින් පුළුල් වන විට, කඩදාසියක කොටු හා ඊතල කිහිපයක් ඇඳ ‘මේක මෙහෙම වෙලා, මෙතැන හිර වෙලා තියෙන්නේ’ කියා පෙන්වූ පසු අවස්ථාවේ ස්වභාවය සැණින් වෙනස් වෙයි. ගැඹුරට බැස සිතනවාට වඩා, ඉදිරියේ ඇති දේ පහසුවෙන් වෙනත් පැත්තකට හරවා අලුත් දැක්මක් ඉදිරිපත් කිරීම වඩා ස්වභාවිකය.
මනස තුළ ලෝකය තේරුම්ගන්නා ප්‍රධාන මෙවලම් වන්නේ රූපසටහන්, අවකාශය හා පිහිටීමයි. සිතියමක් බැලූ සැණින් පිහිටීම් මනසට ඇතුළු වෙයි. කාමරයක සැලැස්ම හා ගෘහභාණ්ඩ තබන ආකාරය දෙසට ස්වභාවිකව අවධානය යොමු වෙයි. ලේඛනයක් සකස් කරන විට වචනවලට වඩා තොරතුරු පිහිටුවීම හා රූපසටහන්වලට මුල් තැන දෙයි. එදිනෙදා කටයුතු දෘශ්‍යමය ලෙස කරන බව තමන්ටම වැටහෙයි. ඒ අතරම, සමස්ත හැකියාවන් මැද මට්ටමට නැඹුරු නිසා, දිගටම ගැඹුරින් රැඳී සිතනවාට වඩා පහසුවෙන් හා වේගයෙන් මාරු වෙමින් කටයුතු කිරීම ගැළපෙයි.
දුර්වලතා මතු වන්නේ වචන පමණක් භාවිත වන අවස්ථාවලදීය. වචනවලින් පමණක් වියුක්ත සාකච්ඡාවක දිගටම රැඳී සිතිය යුතු විට, වචනවලින් ඉදිරියට යන රටාවලට ඉදිරිය දීමට සිදු වෙයි. ‘බැලුවොත් තේරෙනවා’ යන්න නිතර යොදාගන්නා නිසා, පැහැදිලි කිරීමක් ඉල්ලූ විට ‘ම්ම්… ඒක දැනෙනවා’ වැනි අපැහැදිලි පිළිතුරකට යොමු වීමට නැඹුරුය. දෘශ්‍ය තොරතුරු පහසුවෙන් හා වේගයෙන් හැසිරවිය හැකි නමුත්, වචනවලට නැඟීමේ මඟ දියුණු නොකළොත් තමන්ගේ අවබෝධය අන් අයට ලබාදෙන අවස්ථාවේ වාසියක් අහිමි වෙයි.
ඉදිරියට යන මඟ වන්නේ ‘උපාය නුවණ එලෙසම තබාගෙන, සරලව තේරෙන ආකාරයකින් ලබාදීමයි’. බරපතළ, විස්තරාත්මක පැහැදිලි කිරීමේ ලේඛන සකස් කිරීමට අවශ්‍ය නැත. අතින් ඇඳි කටු සටහනක් 1ක්, දළ ස්ලයිඩ් කිහිපයක් හෝ ස්මාර්ට්ෆෝනයෙන් ඡායාරූපයක් ගත් සටහනක් යොදාගන්න. ‘බැලුවොත් තේරෙනවා’ යන නිරවද්‍යතාව ඉක්මනින් දෘශ්‍යමය ආකාරයකට දීමේ පුරුද්දක් ඇති කරගත් විට, මේ රටාවේ කඩිසර බවම වටිනාකමක් වෙයි.
ශක්තීන්
සාකච්ඡාවක් හෝ තොරතුරු මනස තුළ ඉක්මනින් රූපසටහනකට පරිවර්තනය කර, අසීරු බව පෙනෙන කතාවක් ‘කෙටියෙන් කිව්වොත් මෙහෙමයි’ කියා පෙන්විය හැකි ආකාරයකට සකස් කළ හැකියි.
සිතියම්, සැලැස්ම, තිරයේ සංවිධානය හා අවකාශය යොදාගන්නා ආකාරය වැනි දේවල පිහිටීම හොඳද නරකද යන්න, සිතීමටත් පෙර ‘ඇසින් දැක’ තීරණය කළ හැකියි.
ගැඹුරින් දිගටම සිතිය හැකි අතර, පෙර සූදානමක් නැතිව ක්‍රියා කළ හැකියි. හැකියාවන්හි විශාල නැඹුරුවක් නැති නිසා, තත්ත්වයට අනුව කටයුතු කරන ආකාරය වෙනස් කරමින් කරගෙන යා හැකියි.
දුර්වලතා
වචනවලින් පමණක් වියුක්ත අදහස් විස්තරාත්මකව සලකා බැලිය යුතු අවස්ථාවල දෘශ්‍ය තොරතුරුවලට රඳා සිටිය නොහැකි නිසා, වචනවලින් ඉදිරියට යන රටාවලට ඉදිරිය දීමට සිදු වෙයි.
‘බැලුවොත් තේරෙනවා’ යන්න ස්වභාවික ආකාරය නිසා, සාධක ඉල්ලා සිටින විට ‘ඒක දැනෙනවා’ ‘හැඟීමෙන්’ වැනි අපැහැදිලි පිළිතුරකට යොමු වීමට නැඹුරුය.
දෘශ්‍ය තොරතුරු පහසුවෙන් හා වේගයෙන් හැසිරවිය හැකි නමුත්, සංකීර්ණ දෘශ්‍ය හා අවකාශීය ගැටලු දිගු කාලයක් ගැඹුරින් විමසන විට, දෘශ්‍යමය ලෙස ගැඹුරින් සිතන රටාවලට ඉදිරිය දීමට සිදු වෙයි.