ایہہ سب توں پہلاں بولن والی قسم نہیں۔ جدوں آس پاس دے لوک گل کردے نیں، خاموش فلسفی چُپ کرکے سُندا لگدا اے۔ اصل وچ اوہدے من وچ لفظ چل رہے ہُندے نیں: ‘ایہہ کس ول اشارہ اے؟’ ‘کی سارے ایس نوں اِکّو معنی وچ ورت رہے نیں؟’ گل دا نقشہ دھُندلا رہندیاں گل اگے ودھے تاں اوہ مسلسل بےچینی محسوس کردا اے۔
سوچن دا اوزار لفظ نیں۔ دھُندلی گل نوں ناں ملن دے پل، یا کھِلاریاں گلاں ‘ایہہ دوویں اِکّو گل نیں’ وجوں جُڑن دے پل، اوہدے وچ توانائی اکٹھی ہُندی اے۔ کتاب پڑھدیاں، لکھدیاں تے بولدیاں سوچنا قدرتی اے؛ سوچ صرف من وچ پوری ہو جانا گھٹ ہُندا اے۔ اِک سوال نوں لمّا چلا سکدا اے، ایس لئی سطحی جواب نال راضی نہیں ہُندا۔
ایہدی قیمت وی صاف اے۔ سمجھے بغیر کم شروع کرنا بہت اوکھا اے۔ ‘پہلاں آزمایئے’ نالوں ‘پہلاں سمجھیے’ چُندا اے، ایس لئی شروعات ہولی ہُندی اے۔ فوری گل بات وچ لفظ اٹکدے نیں تے بعد وچ ‘اُدوں میں ایہہ کہنا چاہندا سی’ وجوں گل مُڑ بناؤن دا من کردا اے۔ جدوں سوچ پُوری ہو کے لفظ بندی اے، کدے گل اگلے موضوع اُتے پہنچ چُکی ہُندی اے۔
طریقہ اے ‘سمجھن توں پہلاں کم کرنا’۔ سمجھ نوں فی الحال عارضی رکھ کے کم کردیاں جانچدے جاؤ۔ ایہہ قسم اِک واری چل پئے تاں وچکار بناوٹ مُڑ بناؤن دی کافی صلاحیت رکھدی اے۔
طاقتاں
دھُندلے احساس تے کھِلاریاں گلاں نوں لفظاں نال ‘ایہہ دوویں اِکّو گل نیں’ وجوں ترتیب دے کے سمجھ آون والے روپ وچ مُڑ بنا سکدے او۔
‘کی واقعی ایہو اے؟’ تے ‘کی ہور نظر نہیں ہو سکدی؟’ مُڑ پُچھدے رہ سکدے او، ایس لئی سطحی جواب اُتے رُکن دی بجائے ڈُونگھائی نال اگے نکل سکدے او۔
نویں گل نوں پہلاں پڑھی تے سُنی گل نال جوڑ کے ہضم کر سکدے او، ایس لئی نویں شعبے وچ وی شروع توں سوچن دی لوڑ نہیں۔
کمزوریاں
معنی دھُندلے ہون دے باوجود چلنا اوکھا اے۔ ‘فی الحال کرکے ویکھو’ توں پہلاں ‘پہلاں سمجھو’ آ جاندا اے تے شروعات بھاری ہُندی اے۔
چھیتی جواب دین والے موقعے وچ لفظ نال نہیں پہنچدے تے بعد وچ ‘میں ایہہ کہنا چاہندا سی’ وجوں گل مُڑ بناؤن دا من کردا اے۔
سہج بُوجھ یا چنگی طرح نہ سمجھائی جان والی کھٹک نوں ہلکا لے کے کدے ‘کہہ نہیں سکدا تاں شاید وہم اے’ سوچ کے دبا لیندے او۔