ଛିଟିଯାଇଥିବା ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟରେ ରଣନୀତିର ପରାମର୍ଶଦାତା ସବୁଠାରୁ ଆଗରୁ ‘ଏବେ କେଉଁ ବିଷୟର କଥା ହେଉଛି?’ ଦେଖିପାରନ୍ତି। କଥା ଅନେକ ଶାଖାରେ ଗଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଇ ‘ମୋଟ କଥା, A ଓ B ଦୁଇଟି ଆଲୋଚ୍ୟ ବିଷୟ, ଏବେ A ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ’ ବୋଲି ଆଲୋଚନାକୁ ଫେରାଇପାରନ୍ତି। ଚମକପ୍ରଦ ଧାରଣା ଦେବା ଅପେକ୍ଷା ଆଲୋଚନାକୁ ବିନା ଅସଙ୍ଗତିରେ ଆଗକୁ ନେଉଥିବା ପରାମର୍ଶଦାତାର ଭୂମିକା ତାଙ୍କୁ ମେଳ ଖାଏ।
ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଭାଷାର ସମନ୍ୱିତ କ୍ଷମତା। ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା, ସଜାଇବା ଓ ବୁଝାଇବା—ସବୁକିଛିକୁ ମୋଟାମୋଟି ସ୍ଥିର ଭାବେ କରିପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବେଗ ଦ୍ରୁତ ହେଲେ ସେହି ବେଗ ସହ ଚାଲନ୍ତି, ଗଭୀର ଭାବେ ଭାବିବା ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଅଟକିପାରନ୍ତି। ଗୋଟିଏ କ୍ଷମତାରେ ଅସାଧାରଣ ଉଚ୍ଚତାର ଚମକ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ କ୍ଷମତାକୁ ଠିକ୍ ଅନୁପାତରେ ମିଶାଇବାର ନମନୀୟତା ଅଛି।
ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ। ‘ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି କ’ଣ?’ ପଚାରିଲେ ଶବ୍ଦ ଅଟକିଯାଏ; ପରିଚୟ ଦେବା ବେଳେ ‘ବିଶେଷ ଶକ୍ତି ତ...’ ବୋଲି ଆରମ୍ଭ କରିପାରନ୍ତି। ସବୁକିଛି ମୋଟାମୋଟି କରିପାରୁଥିବାରୁ କେଉଁଥିରେ ଅନ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ପଛରେ ରହିବେ ନାହିଁ, ସେହି ମୂଳ ଶକ୍ତି ଖୋଜିବା କଷ୍ଟକର। ନିଜକୁ ‘ହାରାହାରି’ କିମ୍ବା ‘ସାଧାରଣ’ ଭାବିବାର ପ୍ରବଣତା ଥାଏ। କେଉଁ ବିଷୟକୁ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ଭାବେ ଗଭୀର କରିବେ, ତାହା ବାଛିବା ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର।
ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ଉପାୟ ହେଉଛି ‘ମଧ୍ୟମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦୁର୍ବଳତା ନ ଭାବିବା’। ଦୈନନ୍ଦିନ କାମକୁ ବିନା ଅସଙ୍ଗତିରେ ଚଳାଇବାର କ୍ଷମତା ନିଜେ ଏକ ବିରଳ କ୍ଷମତା ସମନ୍ୱୟ। ଯେତେ ପଢ଼ିବେ ଓ ଲେଖିବେ, ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର ଓ ଜ୍ଞାନ ସେତେ ଗଭୀର ହେବ; ଦୀର୍ଘମିଆଦରେ ତାହା ‘ପରିପକ୍ୱ ବିଦ୍ୟା’ ଭାବେ କାମ ଦିଏ। ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ଅସାଧାରଣ ହେବାକୁ ତରବର ନ କରି, ନିଜ କ୍ଷମତାର ସମନ୍ୱୟକୁ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝନ୍ତୁ।
ଶକ୍ତି
ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା, ସଜାଇବା ଓ ବୁଝାଇବାକୁ ମୋଟାମୋଟି ସ୍ଥିର ଭାବେ କରିପାରୁଥିବାରୁ ଭାଷା ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦୈନନ୍ଦିନ କାମ ସହଜରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼େ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୁତ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ସହ ଚାଲିପାରନ୍ତି ଏବଂ ଗଭୀର ଭାବେ ଭାବିବା ସମୟରେ ଅଟକିପାରନ୍ତି। ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଲାଗିରହିବା ବାଛିପାରନ୍ତି।
ଅନେକ ମତ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଆସୁଥିବା କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ମଧ୍ୟ ‘ଏହା ଏବେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ, ଏହା ପରେ ବିସ୍ତାରରେ ଦେଖିବା’ ବୋଲି ପୃଥକ୍ କରି ଆଲୋଚନା ଆଗକୁ ନେଇପାରନ୍ତି।
ଦୁର୍ବଳତା
‘ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି କ’ଣ?’ ପଚାରିଲେ ସବୁକିଛି ମୋଟାମୋଟି କରିପାରୁଥିବାରୁ ‘ଏହା ହିଁ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କହିବା ଭଳି ମୂଳ ଶକ୍ତି ଖୋଜିବା କଷ୍ଟକର।
ଅଜଣା କ୍ଷେତ୍ର କିମ୍ବା କଠିନ ଆଲୋଚନାରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଲାଗିରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଅସାଧାରଣ ଗଭୀରତା ଥିବା ପ୍ରକାରଠାରୁ ପଛରେ ରହିବାକୁ ହୁଏ।
ସବୁକିଛି ହାରାହାରି ଭାବେ ଚଳାଇପାରୁଥିବାରୁ ‘ଏଥିରେ ଜୀବନ ଲଗାଇବି’ ବୋଲି ଗୋଟିଏ ବିଷୟକୁ ଗଭୀର କରିବାର ଆରମ୍ଭ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର।
