ଏହି ପ୍ରକାରର ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଥମେ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟମାନେ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ନୀରବ ଦାର୍ଶନିକ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଶୁଣୁଥିବା ଭଳି ଲାଗନ୍ତି। ପ୍ରକୃତରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଚାଲିଥାଏ। ‘ଏହା କ’ଣକୁ ସୂଚାଉଛି?’, ‘ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ସମାନ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି କି?’ ଅର୍ଥର ରୂପରେଖା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥାଇ ଆଲୋଚନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ତାଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଅସ୍ୱସ୍ତି ଲାଗେ।
ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତନର ଉପକରଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ। ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥିବା କଥାକୁ ନାମ ମିଳିବାର ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଛିଟିଯାଇଥିବା କଥାଗୁଡ଼ିକ ‘ଏହା ଓ ତାହା ସମାନ’ ବୋଲି ଯୋଡ଼ିହେବାର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ରିତ ହୁଏ। ପଢ଼ିବା, ଲେଖିବା କିମ୍ବା କଥା କହିବା ସହିତ ଭାବିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାଭାବିକ; କେବଳ ମନ ଭିତରେ ଚିନ୍ତା ଶେଷ ହେବା କମ୍ ଘଟେ। ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭାବିପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ଭାସାଭାସା ଉତ୍ତରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ। ବୁଝି ନ ପାରି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ କଷ୍ଟକର। ‘ପ୍ରଥମେ ଚେଷ୍ଟା କରିବି’ ଅପେକ୍ଷା ‘ପ୍ରଥମେ ବୁଝିବି’ ବାଛୁଥିବାରୁ ଆରମ୍ଭ ବିଳମ୍ବ ହୁଏ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କଥାର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ବେଳେ ଶବ୍ଦ ଅଟକିଯାଏ ଏବଂ ପରେ ‘ସେତେବେଳେ ଏହିଭଳି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି’ ବୋଲି ପୁଣି ସଜାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ। ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କଥାକୁ ଶବ୍ଦରେ ଆଣିବା ବେଳକୁ ଆଲୋଚନା ଅନ୍ୟ ବିଷୟକୁ ଯାଇଥାଇପାରେ।
ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ଉପାୟ ହେଉଛି ‘ବୁଝିବା ପୂର୍ବରୁ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା’। ବୁଝାମଣାକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ରଖି, କାମ କରିବା ସହିତ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ। ଏହି ପ୍ରକାରର ବ୍ୟକ୍ତି ଥରେ ଆରମ୍ଭ କଲେ ମଝିରେ ପୁଣି ଗଢ଼ିବାର ଯଥେଷ୍ଟ କ୍ଷମତା ରଖନ୍ତି।
ଶକ୍ତି
ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତି ଓ ଛିଟିଯାଇଥିବା କଥାକୁ ‘ଏହା ଓ ତାହା ସମାନ’ ବୋଲି ଶବ୍ଦରେ ସଜାଇ, ଅନ୍ୟମାନେ ବୁଝିପାରିବା ଭଳି ପୁଣି ଗଢ଼ିପାରନ୍ତି।
‘ସତରେ ଏହା ଠିକ୍ କି?’, ‘ଅନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ନାହିଁ କି?’ ବୋଲି ପୁଣି ପୁଣି ପଚାରିପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ଭାସାଭାସା ଉତ୍ତରରେ ଅଟକି ନ ଯାଇ ଗଭୀରତାରେ ଆଗୁଆ ହୁଅନ୍ତି।
ନୂତନ କଥାକୁ ପୂର୍ବରୁ ପଢ଼ିଥିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିଥିବା କଥା ସହ ଯୋଡ଼ି ବୁଝିପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ନୂତନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭରୁ ସବୁ ଭାବିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ଦୁର୍ବଳତା
ଅର୍ଥ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା କଷ୍ଟକର। ‘ପ୍ରଥମେ ବୁଝିବି’ ଚିନ୍ତା ‘ଥରେ କରି ଦେଖିବି’ଠାରୁ ଆଗରେ ରହୁଥିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କଷ୍ଟକର ହୁଏ।
ଦ୍ରୁତ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଶବ୍ଦ ସେହି ବେଗରେ ଆସେ ନାହିଁ। ପରେ ‘ଏହିଭଳି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି’ ବୋଲି ପୁଣି ସଜାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ।
ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଭଲ ଭାବେ ବୁଝାଇହେଉନଥିବା ସନ୍ଦେହକୁ କମ୍ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ, ‘କହିପାରୁନି ଯଦି, ହୁଏତ ମୋର ଭ୍ରମ’ ବୋଲି ମନରେ ଚାପିଦେଇପାରନ୍ତି।