ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନୀ ସନ୍ଧାନୀ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ଗୋଦାମର ବିନ୍ୟାସ, ମାନଚିତ୍ରର ପଥ, ଭିଡ଼ରେ ଲୋକଙ୍କ ଯିବାଆସିବା ଓ ଉପକରଣର ବିନ୍ୟାସ—ଆଖିରେ ପଡ଼ିଥିବା ତଥ୍ୟରୁ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧରନ୍ତି ଓ ଭାବିବା ଆଗରୁ ଶରୀର କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଦିଏ। ‘ଭାବି ପରେ କାମ କରିବା’ ଅପେକ୍ଷା ‘ଦେଖିଲେ ହିଁ କାମ ହେଉଛି’ ଏହି ପ୍ରକାରର ମୂଳ ମନୋଭାବ।
ମନର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଦ୍ରୁତ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ତଥ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଚଳାଇପାରନ୍ତି। ଅନେକ ସ୍କ୍ରିନ୍ରେ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ନଜର ରଖିବା, କାମର ସ୍ଥାନର ଅନେକ ପରିସ୍ଥିତି ଏକାଥରକେ ଧରିବା, ଲୋକ ଓ ବସ୍ତୁର ଗତି ଆଗରୁ ବୁଝିବା—ଅନେକ ଦୃଶ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଚଳାଇବା ଦୈନନ୍ଦିନ କାମର ଢଙ୍ଗ। ବାରମ୍ବାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ପଦକ୍ଷେପ ଆପେଆପେ ହେବା ଶିଖିଯାଆନ୍ତି, ଏପରିକି ସଚେତନ ଭାବେ ଭାବିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ନିଜ ଦକ୍ଷ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ନ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ କାମ କରିପାରିବି’ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ମୂଲ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ବୁଝାଇବା ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ। ‘ଏଭଳି କାହିଁକି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ?’ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ବୁଝିଥିବା କଥାକୁ ଶବ୍ଦରେ ବଦଳାଇବା କଷ୍ଟକର। ପଦକ୍ଷେପ ଆପେଆପେ ହେଉଥିବାରୁ ବୁଝାଇପାରିବା ଭଳି ମଝିର ପଦକ୍ଷେପ କମ୍ ରହେ। ତେଣୁ ‘ଅନୁମାନରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି’ କିମ୍ବା ‘ମନଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି’ ବୋଲି ଭୁଲ୍ ବୁଝାଯାଇପାରେ। କାର୍ଯ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ବିବରଣୀ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକାର ଲମ୍ବା ଲେଖା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପଢ଼ିବାର କାର୍ଯ୍ୟଭାର ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। କେବଳ ଲେଖାରେ କାମ କରିବାର ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବା କଷ୍ଟକର।
ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ଉପାୟ ହେଉଛି ‘ମାତ୍ର 2 ସେକେଣ୍ଡ ଆଧାର ଯାଞ୍ଚ କରି ପରେ କାମ କରିବା’। ବେଗ କମାଇବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଠିକ୍ ଆଗରୁ କେବଳ ‘ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସର୍ତ୍ତ ଓ ବ୍ୟତିକ୍ରମ’ ଯାଞ୍ଚ କଲେ କିଛି ଛାଡ଼ିଯିବାରୁ ବଡ଼ କାମ ପୁଣି କରିବାକୁ ପଡ଼ିବା ରୋକିପାରିବେ। ଆପଣଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର। ତେଣୁ ତାହା ବନ୍ଦ କରିବା ଅପେକ୍ଷା ଦୌଡ଼ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଆଗର କ୍ଷଣକରେ ଆଧାର ମନରେ ନେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରଖିଲେ ହେବ।
ଶକ୍ତି
ଦୃଶ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ନଜର ପକାଇ ପରିସ୍ଥିତିର ପାର୍ଥକ୍ୟ, ପ୍ରାଥମିକତା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ କରଣୀୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧରିପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ଦ୍ରୁତ ଆରମ୍ଭ କରି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଆଗକୁ ନେଇପାରନ୍ତି।
ଅନେକ ସ୍କ୍ରିନ୍, ଅନେକ ତଥ୍ୟ ଉତ୍ସ ଓ ଅନେକ ଗତି ଉପରେ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ନଜର ରଖିପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ବଦଳୁଥିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ହରାଇ ନ ଦେଇ କାମ କରିପାରନ୍ତି।
ପୁଣି ପୁଣି କରିବା ଦ୍ୱାରା ପଦକ୍ଷେପ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୋଇ ସଚେତନ ଭାବେ ଭାବିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ତେଣୁ ନିଜ ଦକ୍ଷ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ନ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ କାମ କରିପାରିବି’ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଓ ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।
ଦୁର୍ବଳତା
ଦେଖି ବୁଝିଥିବା କଥାକୁ ଶବ୍ଦରେ ବଦଳାଇବା କଷ୍ଟକର ଓ ଆପେଆପେ ହେଉଥିବା ପଦ୍ଧତିର ମଝିର ପଦକ୍ଷେପ ଶବ୍ଦରେ କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ‘ଅନୁମାନରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି’ ବୋଲି ଦେଖାଯିବା ସହଜ।
ଲମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ବିବରଣୀ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପଢ଼ିବାର କାର୍ଯ୍ୟଭାର ଅଧିକ। କେବଳ ଲେଖାରେ କାମ ସାରିବାର ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବା କଷ୍ଟକର।
ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓ କାମ ଦ୍ରୁତ ଥିବାରୁ ସର୍ତ୍ତ ଓ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଯାଞ୍ଚ ଛାଡ଼ିଦେବାର ପ୍ରବଣତା ରହେ। ଆଧାରର ଅମେଳ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କାମ ଆରମ୍ଭ କଲେ ପୁଣି କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିବା କାମ ମଧ୍ୟ ବଢ଼େ।