सबैभन्दा पहिले बोल्न सुरु गर्ने प्रकार होइन। अरूले कुरा गरिरहँदा मौन दार्शनिक चुपचाप सुनिरहेको जस्तो देखिन्छ। वास्तवमा मनभित्र शब्दहरू चलिरहेका हुन्छन्: ‘यसले के जनाउँछ होला?’, ‘सबैले एउटै अर्थमा प्रयोग गरिरहेका छन् त?’ कुरा के हो भन्ने स्पष्ट नभई छलफल अघि बढिरहँदा यो प्रकारलाई लगातार असहज लाग्छ।
सोच्ने साधन शब्दहरू हुन्। धमिलो लागेको कुराले नाम पाउने क्षण, छरिएका कुराहरू ‘यो र त्यो एउटै हुन्’ भनेर जोडिने क्षणमै ऊर्जा केन्द्रित हुन्छ। किताब पढ्दै, लेख्दै वा बोल्दै सोच्नु स्वाभाविक हुन्छ; सोचाइ मनभित्रै पूरा हुने अवस्था कम हुन्छ। एउटै प्रश्नमा लामो समय सोचिरहन सक्ने भएकाले सतही उत्तरमा सन्तुष्ट हुँदैन।
यसको मूल्य पनि स्पष्ट छ। नबुझीकन काम सुरु गर्न निकै कठिन हुन्छ। ‘पहिले प्रयास गरौँ’ भन्दा ‘पहिले बुझौँ’ रोज्ने भएकाले सुरुवात ढिलो हुन्छ। तत्काल जवाफ दिनुपर्ने संवादमा शब्दहरू अड्किन्छन् र पछि ‘अघिको कुरा यसरी भन्न खोजेको थिएँ’ भनेर फेरि मिलाउन मन लाग्छ। राम्ररी सोचेर शब्दमा उतार्दा छलफल अर्को विषयमा पुगिसकेको पनि हुन सक्छ।
यस प्रकारका लागि उपाय भनेको ‘बुझ्नुअघि नै काम सुरु गर्नु’ हो। अहिलेको बुझाइलाई अस्थायी मानेर काम गर्दै जाँच्नुहोस्। एकपटक अघि बढेपछि बीचमै सोचाइ फेरि मिलाउने पर्याप्त क्षमता यस प्रकारसँग हुन्छ।
बलिया पक्षहरू
अस्पष्ट अनुभूति र छरिएका कुराहरूलाई शब्दबाट ‘यो र त्यो एउटै हुन्’ भनेर व्यवस्थित गरी अरूले बुझ्ने रूपमा फेरि प्रस्तुत गर्न सक्नुहुन्छ।
‘साँच्चै त्यस्तै हो?’, ‘अर्को दृष्टिकोण छैन?’ भनेर बारम्बार प्रश्न गर्न सक्ने भएकाले सतही उत्तरमा नरोकिई गहनताबाट उत्कृष्टता हासिल गर्न सक्नुहुन्छ।
नयाँ कुरा पहिले पढेको वा सुनेको कुरासँग जोडेर बुझ्न सक्ने भएकाले नयाँ क्षेत्रमा पनि सबै कुरा सुरुदेखि सोच्नुपर्दैन।
कमजोर पक्षहरू
अर्थ अस्पष्ट रहँदै अघि बढ्न कठिन हुन्छ। ‘पहिले बुझेर मात्र’ भन्ने सोच ‘पहिले गरिहेरौँ’ भन्दा अघि आउने भएकाले सुरुवात भारी हुन्छ।
छिटोछिटो जवाफ आदानप्रदान गर्नुपर्ने ठाउँमा शब्दहरू समयमा आउँदैनन् र पछि ‘यसरी भन्न खोजेको थिएँ’ भनेर फेरि मिलाउन मन लाग्छ।
अन्तर्ज्ञान वा राम्ररी व्याख्या गर्न नसकिने असहज अनुभूतिलाई हल्का रूपमा लिएर ‘भन्न सकिँदैन भने मेरो भ्रम होला’ भन्दै मनमै दबाउन सक्नुहुन्छ।