कल्पनाका वास्तुकारको मनभित्र त्रिआयामिक संसार हुन्छ। संवाद सुन्दै अर्को व्यक्तिको कुरा स्थानको व्यवस्था वा आकारमा बदल्छ, त्यसमा तीर कोर्छ, तत्त्व घुमाउँछ र सम्बन्ध बनाउँछ। ‘शब्दमा व्याख्या भएको कुरा’ उसले ‘देखिने संरचना’का रूपमा बुझ्छ।
यस प्रकारका सोच्ने साधन चित्र र दृश्य हुन्। नयाँ समस्या आउँदा पनि मनमा नक्साजस्तै फैलाउँछ र आवश्यक भाग घुमाएर, ठूलो बनाएर वा क्रम बदलेर उत्तर खोज्छ। यस व्यक्तिलाई ‘चित्र कोर्ने’भन्दा पहिले नै ‘चित्र चलिरहेको’ अनुभूति हुन्छ। निष्कर्षमा पुग्नुअघिका बीचका चरण शब्दमा बुझाउन कठिन हुन्छ।
मूल्य यही ‘अनुवाद’मा देखिन्छ। मनमा त्रिआयामिक रूपमा स्पष्ट भए पनि शब्दमा बदल्न खोज्दा जानकारी घट्छ। ‘बुझेको छु तर बुझाउन सक्दिनँ’ भन्ने अवस्थामा पर्छ र छलफलमा छिटो शब्दमा उतार्ने व्यक्तिले उछिन्छ। ‘चित्र कोरे बुझिन्छ, तर बोले बुझिँदैन’ भन्ने अपूरोपन यस प्रकारको सामान्य अनुभूति हो। बुझाउन नसक्ने निराशाले ‘मैले साँच्चै बुझेको छु?’ भन्ने शङ्का पनि लाग्न सक्छ।
उपाय ‘चित्रबाट सुरु गरेर पछि शब्द थप्नु’ हो। शब्दमा बनाएर पछि चित्रमा बदल्दा जानकारी घट्छ, तर पहिले चित्र कोरेर त्यसमा टिप्पणी थप्दा मनको संरचना जोगाउँदै प्रस्तुत गर्न सक्नुहुन्छ। चित्रमा उतार्दा तपाईंको बुझाइको सूक्ष्मता ठीकसँग रहन्छ।
बलिया पक्षहरू
टुक्राटुक्रा जानकारीबाट पनि मुख्य कुरा के हो, कहाँ अड्किन्छ र कुन तत्त्व कसरी जोडिएका छन् भनेर मनमा त्रिआयामिक संरचना बनाउन सक्नुहुन्छ।
वस्तु घुमाउने, व्यवस्था बदल्ने वा अवस्था फेरिने प्रक्रिया मनमा चलाउन सक्ने भएकाले कार्यान्वयन गर्नुअघि नै ‘यस्तो हुन्छ’ देख्न सक्नुहुन्छ।
स्पष्ट नलेखिएका नियम वा कसैले नदेखाएका संरचनाका असङ्गतिलाई देखेजस्तै महसुस गर्न सक्नुहुन्छ।
कमजोर पक्षहरू
मनमा सूक्ष्म रूपमा देखिएको कुरालाई शब्दमा बदल्ने चरणमा धेरै जानकारी घट्छ।
छलफलमा अर्को व्यक्तिको बोल्ने गतिसँग रूपान्तरणको गति नमिल्दा आफ्नो बुझाइ पक्का भए पनि पछि पर्न सक्नुहुन्छ।
मनका चित्र चलाएर निष्कर्षमा पुग्ने भएकाले बाहिरबाट ‘बीचका चरण छुटे’ वा ‘अनुमानजस्तो छ’ भनेर बुझिन सक्छ।