शब्दप्रभावक

बैठकीत एखादी व्यक्ती “अं…” म्हणत अडखळली, की शब्दप्रभावक पुढचे शब्द बोलायला आधीच सुरुवात करतो. विचार पूर्ण झाल्यावर बोलण्याऐवजी बोलता बोलता विचारांची रचना तयार होते. शांतता लांबली की विचार थांबतो आणि तोंड उघडताच पुन्हा वेग घेतो—या प्रकारासाठी बोलणे हेच विचारांना चालना देणारे इंजिन आहे.

मनातील प्रक्रिया अत्यंत वेगवान असते. ऐकत असतानाच पुढचे वाक्य तयार होते, अनेक विषय एकाच वेळी पुढे सरकतात आणि समोरच्या व्यक्तीची प्रतिक्रिया पाहून शब्द बदलले जातात. एका गोष्टीवर दीर्घकाळ चिकाटीने विचार करण्यापेक्षा अनेक गोष्टी सहजपणे हाताळत संपूर्ण प्रवाह पुढे नेणे अधिक नैसर्गिक वाटते. माहिती पकडणे, मुख्य मुद्दा तयार करणे आणि तो लगेच पुढे देणे—ही पूर्ण प्रक्रिया जवळजवळ नकळत चालते.

याची किंमत सखोलपणा आणि गंभीर विचार मागणाऱ्या प्रसंगी दिसते. निवांत विचार करणे, तोच प्रश्न दीर्घकाळ मनात ठेवणे किंवा निष्कर्ष पक्का होईपर्यंत शांत राहणे—ही सगळी कामे कठीण जातात. बोलता बोलता विचार होत असल्यामुळे विचार पूर्ण होण्याआधीच शब्द बाहेर पडतात आणि नंतर “मी आधी जे म्हणालो ते बरोबर नव्हते” अशी दुरुस्ती करावी लागते. संवादाचा सहज वेग पाहून, आशय असूनही इतरांना तो “वरवरचा” वाटू शकतो.

यातून पुढे जाण्याचा मार्ग म्हणजे वेग कमी करण्याचा प्रयत्न न करणे. आधी सर्व काही वेगाने बाहेर काढायचे आणि नंतर अनावश्यक भाग काढून दुरुस्ती करायची. नवे शब्द आणि कल्पना निर्माण करण्याची क्षमता हे या प्रकाराचे सर्वांत मोठे बलस्थान आहे. त्यामुळे ती थांबवण्याऐवजी, निर्मितीनंतर संपादनाचा स्वतंत्र टप्पा ठेवणे उपयुक्त ठरते.

बलस्थाने

कमकुवत बाजू