अंतर्ज्ञानी मार्गशोधक परिस्थिती पाहताच पुढची हालचाल ओळखतो. गोदामाची मांडणी, नकाशावरील मार्ग, गर्दीतील लोकांचा प्रवाह किंवा उपकरणांची मांडणी—डोळ्यांसमोर आलेल्या माहितीतील फरक आणि पुढे काय करायचे हे क्षणार्धात समजते आणि विचार करण्याआधीच शरीर हलू लागते. “आधी विचार, मग कृती” यापेक्षा “पाहताच कृती” ही या प्रकाराची मूलभूत भूमिका आहे.
मनातील प्रक्रिया वेगाने चालते आणि अनेक प्रकारची दृश्य माहिती एकाच वेळी क्षणार्धात हाताळता येते. अनेक स्क्रीन एकाच वेळी पाहणे, प्रत्यक्ष ठिकाणी घडणाऱ्या अनेक परिस्थिती एकदम समजून घेणे आणि लोक किंवा वस्तूंच्या हालचालींचा आधीच अंदाज घेणे—दृश्य माहिती वेगाने व मोठ्या प्रमाणात हाताळणे ही दैनंदिन पद्धत आहे. काम पुन्हा पुन्हा करताना त्याची प्रक्रिया नकळत स्वयंचलित होत जाते आणि प्रावीण्याच्या क्षेत्रात “विचार न करताही अचूकपणे कृती करता येते” अशी अवस्था गाठता येते.
याची अडचण शब्दांत समजावून सांगताना दिसते. “हा निर्णय का घेतला?” असे विचारले, तरी पाहताच समजलेली गोष्ट शब्दांत मांडणे कठीण जाते. प्रक्रियेतील अनेक टप्पे स्वयंचलित असल्यामुळे समजावून सांगता येतील असे मधले टप्पे कमी असतात. परिणामी “अंदाजाने कृती करतो” किंवा “काहीही विचार न करता करतो” असा गैरसमज होऊ शकतो. मोठी तपशीलवार वैशिष्ट्यपत्रे किंवा मार्गदर्शिका काळजीपूर्वक वाचण्याच्या कामातही खूप ऊर्जा लागते आणि फक्त मजकूर असलेल्या प्रसंगी मूळ क्षमता वापरणे कठीण होते.
यातून पुढे जाण्याचा मार्ग म्हणजे कृती सुरू करण्यापूर्वी फक्त २ सेकंद गृहीतके तपासणे. वेग कमी करण्याची गरज नाही. हालचाल सुरू करण्याच्या अगदी आधी फक्त “उद्दिष्ट, अटी आणि अपवाद” तपासल्यास दुर्लक्षामुळे मोठ्या प्रमाणात काम पुन्हा करावे लागणे टाळता येते. तुमची त्वरित प्रतिसादाची क्षमता हे सर्वांत मोठे बलस्थान आहे. ती थांबवण्याऐवजी कृती सुरू करण्यापूर्वीचा एकच क्षण गृहीतके तपासण्यासाठी वापरण्याची व्यवस्था तयार करा.
बलस्थाने
दृश्य माहिती वेगाने पाहून परिस्थितीतील फरक, प्राधान्यक्रम आणि पुढे कोणती कृती करायची हे क्षणार्धात ओळखता येते. त्यामुळे सुरुवातीच्या प्रतिसादाच्या वेगाने परिस्थिती पुढे नेता येते.
अनेक स्क्रीन, माहितीचे अनेक स्रोत किंवा अनेक हालचाली एकाच वेळी पाहता येतात. त्यामुळे वेगाने बदलणाऱ्या ठिकाणीही संपूर्ण चित्र न गमावता कृती करता येते.
काम पुन्हा पुन्हा करताना त्याची प्रक्रिया नकळत अधिक चांगली होत जाऊन स्वयंचलित होते. प्रावीण्याच्या क्षेत्रात “विचार न करताही अचूकपणे कृती करता येते” अशी वेगवान आणि स्थिर अवस्था गाठता येते.
कमकुवत बाजू
पाहताच समजलेली गोष्ट शब्दांत मांडणे आणि स्वयंचलित झालेल्या प्रक्रियेतील मधले टप्पे पुन्हा सांगणे कठीण जाते. त्यामुळे इतरांना तुम्ही फक्त अंदाजाने कृती करता असे वाटू शकते.
मोठी मार्गदर्शिका किंवा वैशिष्ट्यपत्र काळजीपूर्वक वाचण्यासाठी खूप ऊर्जा लागते. फक्त मजकूर असलेल्या प्रसंगी दृश्य माहितीवर प्रक्रिया करण्याचा तुमचा सर्वांत प्रभावी मार्ग वापरता येत नाही.
निर्णय आणि कृती वेगाने होत असल्यामुळे अटी किंवा अपवाद तपासण्याचा टप्पा वगळला जाऊ शकतो. चुकीच्या गृहीतकापासून सुरुवात झाली, तर कृतीचा वेग जास्त असल्यामुळे नंतर मोठ्या प्रमाणात काम पुन्हा करावे लागू शकते.